Geënsceneerde foto's
Geënsceneerde foto's beschuldigen Israël van mensenrechtenschendingen.

Een onderwerp dat de laatste weken in het nieuws is in Nederland, is de rol van de media in het Arabisch-Israëlische conflict. De PVV kende onlangs Sander van Hoorn de ‘Maartje van Weegenbokaal’ toe voor de meest bevooroordeelde verslaggeving in 2009.

Wim Kortenoeven, die als onderzoeker verbonden is aan het CIDI, publiceerde een rapport over de rol van de media in het Arabisch-Israëlische conflict. Uit dat rapport komt sterk naar voren dat de media de facto partij zijn geworden in het conflict.

Sommigen, zoals ARD-journalist Esther Shapira, gaan nog verder en zeggen dat er sprake is van een mediaoorlog die in feite - qua effecten - belangrijker is geworden, dan het militaire conflict. Kortenoeven die de auteur is van een van de beste boeken die ooit over het Midden-Oosten conflict geschreven zijn (De kern van de zaak) toont aan dat alle partijen in het conflict het nieuws proberen te beïnvloeden. De publieke opinie beïnvloedt de beslissingen van de politiek, en de opinie wordt gevormd door de media. Hij schrijft dat waarnemers [correspondenten, YV] normaliter een marginale positie hebben in conflicten. Maar wanneer zij, al dan niet bewust, in staat blijken de tactische en/of strategische belangen van een van de conflictpartijen te schaden, kan er geen sprake meer zijn van waarnemerschap. Dan worden zij de facto bondgenoot van een de partijen in het conflict.

Voorbeeld
Een NOS-journaalreportage op 29 december 2009 was zo’n voorbeeld waar Kortenoeven op doelt. NOS-verslaggever Sander van Hoorn blikte met zijn ingehuurde Palestijnse cameraman Mahmoed Al Jahrami terug op de Gazaoorlog.

Uit de reportage kwamen twee zaken duidelijk naar voren: De NOS-reporter heeft een politieke visie op de partijen in het conflict en hij bewaart geen afstand tot een van de partijen in het conflict. Hij doet daar overigens niet eens geheimzinnig over, getuige zijn uitlatingen in een EO-reportage over de verslaggevers in de Gazaoorlog. (de bewuste uitlatingen vindt u aan het eind van het programma.)

Van Hoorn zei in die reportage dat wanneer hij in Gaza had kunnen zijn tijdens de oorlog en het fosforbombardement op de VN-school had kunnen verslaan, de Tweede Kamer anders had geoordeeld over de houding van minister Verhagen. Deze weigerde het woord disproportioneel in mond te nemen over de Israëlische acties.

Controversieel
De NOS huurde dus een Palestijnse cameraploeg in om een reportage te maken in Gaza, maar het inhuren van Palestijnse cameraploegen is controversieel. Van Hoorn was zich daar goed van bewust, dat bleek toen hij de kijkers uitlegde waarom hij een Palestijnse cameraploeg had ingehuurd. Hij gebruikte de woorden "neiging tot toneelspel" toen hij de werkwijze van Palestijnse tv-ploegen omschreef.

Pro-Palestijnse kritiek
Kritiek op deze opmerkingen van Van Hoorn kwam onlangs ook uit pro-Palestijnse hoek. Die gooide er zelfs een YouTube tegenaan om te "bewijzen" dat NOS-reporter Sander van Hoorn een "agent" voor Israël zou zijn door zijn opmerking over toneelspel van Palestijnen. Beelden uit het Shifaziekenhuis die slachtoffers van de oorlog vertoonden moesten bewijzen dat van Hoorn onder een hoedje speelt met Israël.

Los van het demagogische gehalte van deze YouTube video, rijst de vraag wat echt en niet echt is en wat waar en niet waar is. Hieronder drie video's die gaan over Pallywood, het toneelspel waar Van Hoorn het over had. Een daarvan is een film die geschoten is in het zelfde Shifaziekenhuis als waar de beelden van de YouTube NOS-journaal video gechoten zijn. Uit het commentaar van een arts die de film beoordeelde bleek dat ook tijdens de Gazaoorlog in het Shifaziekenhuis, beelden gemanipuleerd werden.

Kijk ook hier voor meer informatie.

Derde filmpje: Pallywood

Gesprek met NOS
NOS is zich goed bewust van het manipulatieve karakter van het werk van Palestijnense tv-ploegen. Tijdens een gesprek dat wij met de NOS-journaalredactie hadden over het rapport NOS Journaal berichtgeving over de Gazaoorlog (april 2009), bleek men hypergevoelig voor kritiek op dit onderwerp.

De reportage over de Palestijnse cameraman was echter een nieuw bewijs dat NOS niets leerde van de fouten die men eerder maakte. Sterker nog de reportage had alle ingrediënten van een nieuwe Pallywood-productie, deze keer onder de regie van Sander van Hoorn.

Schrijvende pers Nederland
Bij de schrijvende pers is de situatie in Nederland niet veel beter. Van de grote Nederlandse kranten is de Volkskrant de enige die probeert afstand te houden van een visie op het Midden-Oostenconflict. Op de opiniepagina's van de Volkskrant werd in 2009 volop ruimte gegeven aan artikelen van de pro-Palestijnse beweging in Nederland en van groepen en mensen uit Israël.

Een recent onderzoek van stichting WAAR over de wijze waarop NRC Handelsblad het conflict verslaat, gaf een heel ander beeld. Het NRC Handelsblad zou consequent het bredere perspectief op het conflict negeren.

Het valt te hopen dat het rapport van Wim Kortenoeven en de recente kritiek op het NOS-journaal en NRC Handelsblad zullen leiden tot een open en openbaar debat over de rol van de Nederlandse media in de opinievorming over het Arabisch-Israëlische conflict. Joris Luyendijk schreef in zijn boek over correspondenten in het Midden-Oosten Het zijn net mensen de gevleugelde woorden "Jews are news". In 2009 werden deze woorden opnieuw bewaarheid met een overvloed aan artikelen over Israël.

De meeste van die artikelen gaven echter een volstrekt eenzijdig en versimpeld beeld van een gecompliceerd conflict en in een nog gecompliceerder deel van de wereld. Om deze gecompliceerdheid beter uit te leggen aan het Nederlandse publiek zouden de massamedia een meer zakelijke en bredere verslaggeving moeten introduceren. Aandacht voor de rol van de Arabische wereld, Iran en de islam in het Midden-Oostenconflict zou een goede start zijn.

Yochanan Visser is algemeen manager van de Israël Facts group in Israël.