Om het ‘hoe’ te waarderen, moeten we nooit het ‘waarom’ uit het oog verliezen.

Terwijl de grote Joodse theoloog, rabbijn Abraham Joshua Heschel, zijn toelichting bij de betekenis van de Sjabbat aan het maken was, zei hij: “Er bestaat een tijdsgebied waarin het doel is, niet ‘te hebben’ maar ‘te zijn’; niet te bezitten, maar te geven; niet controle uit te oefenen, maar te delen; niet onder het juk te brengen, maar harmonie te zoeken. De bedoeling van de Sjabbat is eerder het vieren van tijd dan van ruimte.”

Vanaf het moment van de instelling van de Sjabbat heeft deze rustdag de Joodse natie bij elkaar gehouden. Voor veel mensen die niet bekend zijn met het uniek mooie van de Sjabbat is de dag van scheppingsrust veranderd in een lijstje van ‘dit mag’ en ‘dat mag niet’

Het is waar dat het praktiserend Jodendom boekdelen vol heeft met minutieuze definities van werk met betrekking tot de Sjabbat. Om echter het ‘hoe’ van de Sjabbat te waarderen, moeten we nooit het ‘waarom’ ervan uit het oog verliezen. Hoewel de theologische betekenis van de Sjabbat in de basis ligt in het bevestigen dat God de Schepper en Verlosser is, zoals in de Tien Geboden is samengevat, benadrukt de Schrift het Bijbelse Sjabbatmodel als een uitbreiding van menselijke vrijheid, gerechtigheid en gelijkheid.

De eerste keer dat in de Bijbel heiligheid genoemd wordt, staat dit in direct verband met de Sjabbat: “En God zegende de zevende dag, en heiligde die” (Genesis 2:3). Het duurt echter nog tot het boek Exodus dat de Sjabbat een werkelijkheid wordt voor de zich ontwikkelende natie. Een maand na de Uittocht uit Egypte wordt dagelijks aan de Israëlieten manna gegeven behalve op de Sjabbat. “Bedenkt dat de HERE u de Sjabbat gegeven heeft; daarom geeft Hij u op de zesde dag brood voor twee dagen. Ieder moet op zijn plaats blijven; niemand mag zijn plaats op de zevende dag verlaten. Toen rustte het volk op de zevende dag” (Exodus 16:29,30).

De dag is gegeven om de uiteindelijke bron van ons dagelijkse brood te erkennen. Zelfs als het aankomt op het bouwen van de Tabernakel – een grote heilige taak – dan is de Sjabbat de dag waarop de fysieke bouw stil ligt. Hierdoor beseffen wij met waardering dat door de Heilige in onze woonplaatsen wordt voorzien.

De profeten zien de Sjabbat als een verlossende sociale kracht. Jeremia roept op een eind te maken aan handelsactiviteit op de Sjabbat en belooft dat als het volk de Sjabbat in ere houdt, zij bevrijd zullen worden van vreemde overheersing. Door bij vernieuwing de Sjabbat te houden, ervaren zij in wezen het toppunt van vrijheid.

Ezechiël verbindt het ontheiligen van de Sjabbat met kinderoffers, omkoperij die de dood van onschuldigen en onderdrukking van de armen teweegbrengt. De profeet beschouwt het ontheiligen van de Sjabbat als de oorzaak van ballingschap.

Nehemia maakt feitelijk een eind aan het op Sjabbat verkopen van graan, wijn, druiven, vijgen en vis, die voor dit doel door de rijke en machtige kooplui van Jeruzalem de stad binnen werden gebracht. Hij herinnert hen eraan dat zo’n Sjabbatontwijding waar wat aan te verdienen valt, de oorzaak van hun ballingschap is.

Sjabbat gaat niet over ophouden met werken zonder meer, maar de Sjabbat is een sterke impuls tot het navolgen van Gods heiligheid, en die communiceren met de wereld. Via de Sjabbat trekt de Bijbel aandacht voor de betekenis van creatief bezig zijn, wat dat vereist en in welke verhouding dat tot het mens-zijn staat.

Evenzo als God de wereld in zes dagen heeft geschapen en op de zevende dag rustte, wordt mensen hetzelfde geboden. Joodse wijzen gaven hierbij als commentaar dat “de studie van Gods Woord met het uitoefenen van een beroep gecombineerd moest worden” (Ethics of the Fathers). Iemand die studeert zonder te werken en van liefdadigheid leeft, ontheiligt Gods Naam, dooft het licht van godsdienst en berokkent zichzelf kwaad (Maimonodes).

Jodendom beschouwt werk heel positief, namelijk als de poging van de mens dicht bij God te blijven door a.h.w. goddelijke activiteit na te doen. Ons creatieve vermogen is wat ons onderscheidt van het koninkrijk der dieren. De creatieve geest heeft echter rust nodig – een ontslagen zijn van verplichtingen van buitenaf, en een gerichtheid op de interne verhoudingen tot God, familie en gemeenschap.

De Sjabbat is een stopzetten van verdienen, om het innerlijk verlangen te laten spreken; het is een dag niet om beheersing na te streven, maar om geheimenis te vieren. Alhoewel zelfs de profeet Jesaja zegt dat “God niet moe of mat wordt,” toch rust Hij op de zevende dag. De Sjabbat is voor ons een telkens terugkerende gewijde tijd waarin creatief vermogen opgeladen kan worden door ervan af te zien.

Dit artikelis geschreven door David Nekrutman en verscheen in het januarinummer van The Jerusalem Post Christian Edition. | Vertaling: Evelien van Dis