Klik voor ware grootte

De crisis in Egypte duurt nog altijd voort en nog altijd is moeilijk te voorspellen wat exact de uitkomst zal zijn. De speech die president Mubarak gisteren hield bewees dat de Israëlische Midden-Oosten expert Oded Granot (Arutz 1) wist waarover hij sprak toen hij twee weken geleden zei dat "Moebarak een ander DNA heeft dan Ben Ali van Tunesië".

Opvallend was dat de media - inclusief die in Israël - opnieuw de plank missloegen, Moebarak zou al zijn afgetreden, in Doebai zijn geland, op zijn buitenverblijf in Sharm al Sheikh in retraite zijn gegeaan of zelfs in een vliegtuig zitten richting Duitsland. De menigte op het Tahrirplein werd daardoor weer op het verkeerde been gezet.

Over het ontstaan van de opstand is meer bekend. Dagelijks komen er nieuwe berichten binnen die de achtergronden beschrijven van de gebeurtenissen in Egypte de laatste twee weken. In dit bulletin wordt ingegaan op de vraag hoe groot de rol was van de media in de opstand.

Uit ons onderzoek blijkt dat de opstand goed georganiseerd was via Facebook en blogs. De aanwezigheid van de massamedia, en met name Al-Jazeera bleek van beslissende invloed op het verloop van de opstand en de wijze waarop het Moebarak regime en andere Arabische regimes reageerden.

Het verklaart mede waarom deze opstand wel gedeeltelijk succesvol was en die in Iran anderhalf jaar geleden niet. De omvang van de opstand in Iran in 2009 was te vergelijken met die in Egypte, maar in Iran waren YouTubevideo's het enige middel waarmee het nieuws naar buiten kwam.

In Egypte stonden de camera's 24 uur per dag gericht op het Tahrirplein en dat had invloed op het gedrag van zowel demonstranten en het leger. De vaak dramatische beelden misten ook hun uitwerking op de toekijkende wereld niet. Inmiddels wordt ook vanuit Saoedie Arabië melding gemaakt van het organiseren van protest via Facebook.

Organisatie Egyptische opstand
De organisatie van de Egyptische opstand kwam dus voornamelijk via Facebook tot stand. Het aantal Facebook gebruikers in de Arabische wereld steeg met 78 % in 2010. De invloed van het medium werd door het Moebarak regime te laat onderkend, men sloot Facebook pas af nadat de opstand oncontroleerbaar was geworden.

Google's manager voor het Midden-Oosten Wael Ghonim, die mede verantwoordelijk was voor het opzetten van het protest via Facebook (We Khaled Sa'id was zijn creatie) werd gearresteerd en pas deze week weer vrijgelaten, waarna hij met CNN sprak.

De groepen die via Facebook de opstand organiseerden deden dat in reactie op de frauduleuze verkiezingen in Egypte in december 2010. De motivatie om in actie te komen had echter een veel diepere achtergrond. Op de websites en Facebookpagina's van de twee drijvende bewegingen achter de opstand, de '6 april beweging' en ' We Khalid Sa'id' staat duidelijk beschreven wat de motieven waren voor de opstand. De navolgende tekst staat in het Arabisch op de We Khalid Sa'id Facebook pagina en spreekt voor zichzelf:

"There are 30 million Egyptians depressives, including one million seriously depressed patients with and more than a hundred thousand suicide attempts in 2009 resulted in the death of 5000 people. We have 48 million poor, including two and a half million people living in extreme poverty. We have 12 million Egyptians without any shelter, including one million and a half living in cemeteries. There is systematic corruption that led to corruption cases worth more than 39 billion pounds in one year only. There are more than 3 million young people unemployed and the unemployment rate among young people more than 30%, and Egypt is ranked last among 139 countries in the rate of transparency in recruitment. We have the highest rate of child mortality in the world by fifty children per 1000 births. Almost half of the children are suffering from anemia and 8 million people are infected with (Hepatitis) C. We have more than 100 thousand cancer cases annually due to water pollution. Egypt's emergency legislation caused the deaths of scores of Egyptians as a result of torture and the arrest of thousands of them without any legal basis to arrest them. The use of security control and abortion of political activity has resulted in blatant fraud in the parliamentary elections that led to the ruling party gets more than ninety percent of the seats in the Council."

Het gebrek aan vrijheden speelde zeker een rol maar de stijging van prijzen van elementaire levensbehoeften zorgde uiteindelijk voor de explosie. (Ook in Israël is door de prijsstijgingen grote onrust onstaan die tot de val van de huidige regering kan leiden.) De organisatoren leken voornamelijk te bestaan uit goed opgeleide Westers georienteerde Egyptenaren, waaronder veel studenten maar ook advocaten. Beide bewegingen benadrukken dat ze toegankelijk zijn voor alle Egyptenaren, onafhankelijk zijn en geen buitenlandse financiering ontvangen.

Uit de gedetailleerde wijze waarop het verloop en de locaties van de demonstraties werden beschreven, blijkt duidelijk dat er sprake was van een goede voorbereiding. Op de We Khalid Sa'id site staat verder een lijst van deelnemende organisaties waaronder het Moslim Broederschap en de beweging van Mohammed Baradei.

Gedetailleerde beschrijving van de doelen en opzet van de protesten op de We Khalid Sa'id site op Facebook. (Arabisch te vertalen via Google)

Het verloop van de demonstraties werd gevolgd via Twitter. Bijvoorbeeld, boodschappen over ontwikkelingen op het Tahrir plein in Cairo, werden gebruikt om meer mensen op de been te krijgen.

Invloed van de media tijdens de opstand
Uit beschrijvingen van journalisten en getuigen die aanwezig waren in Egypte tijdens de opstand blijkt dat zowel de sociale media als de mainstream media het verloop ervan manipuleerden. Zo bereikte ons een artikel waarin een Egyptische student het volgende schreef:

"The social media tools had given people something that they had lacked previously, an independent means of communication and propaganda. Hundreds of thousands of young Egyptians in a matter of minutes were seeing the demonstration videos being uploaded on youtube. For an apolitical generation that had never shown interest in such events the demonstration was unprecedented. More remarkable they were tremendously exaggerated. At a moment when no more than 500 demonstrators had started gathering in that early morning, an Egyptian opposition leader could confidently tweet that he was leading 100,000 in Tahrir Square. And it stuck.

It should come as no surprise to anyone that after 58 years of organized state propaganda, people would not believe for a second the government's media machine and its coverage of the events. Why they chose to believe the alternative propaganda needs more explaining. People believed the twitter messages and the facebook postings because they wanted to believe them. Tunisia had broken the barrier for many people. It mattered not that the situation and ruling formula in Tunisia is very different than the one in Egypt. Perceptions were more important than reality. If the Tunisians could do it, then so could we. With 15,000 demonstrating in Cairo, Egyptians were already texting each other with stories of the President's son escape. The only debate being whether Hosni Mubarak would escape to London or Saudi Arabia." http://www.americanthinker.com/2011/02/the_story_of_the_egyptian_revo.html

Een verslag van Jerusalem Post-correspondent Ben Hartman ging ook in op de vraag of het beeld dat de wereld kreeg van de opstand representatief was voor heel Egypte. Hij kwam tot de conclusie dat de media geen compleet beeld hadden gegeven van de opstand en de deelname daaraan.

Al-Jazeera
De meeste invloed ging echter uit van het Arabische televisiestation Al-Jazeera dat de gebeurtenissen in Egypte 24 uur per dag live weergaf. Al-Jazeera manipuleerde echter het nieuws op een ongekende schaal.

Zo beweerde het station dat tijdens de grote demonstratie op dinsdag 1 februari, twee miljoen demonstranten in het centrum van Cairo op de been waren. Alle Israëlische verslaggevers die daar ook waren rapporteerden een aantal dat tussen de 80 en 90 procent lager was. De laatste week zijn in Israël een aantal artikelen verschenen die ingaan op de rol van al Jazeera bij het vormen van de opinie in het Midden-Oosten en elders in de wereld.

In de Jerusalem Post verscheen een analyse van Kadima MK Nachman Shai die expert is op het gebied van opinie beinvloeding. In dat artikel had hij speciale aandacht voor Al-Jazeera. Het door Quatar gefinancierde televisiestation bracht even voordat de opstand in Egypte begon, via de publicatie van de zogenaamde Palestine Pa pers de Palestijnse Autoriteit in grote problemen. Nachman schrijft onder andere dat de Egyptische regering al in mei 2010 Al-Jazeera en Iran ervan beschuldigde dat deze een revolutie in Egypte wilden ontketenen. Hieronder het fragment dat ingaat op de rol van Al-Jazeera:

"The “CNN effect,” as it is called, came to an end somewhere at the beginning of this century when the news organization lost its exclusivity to dozens of similar international and local networks, including Al-Jazeera. The Qatar-based network, which began broadcasting in 1996 and has a budget of half a billion dollars a year, has already taken things a step further and generated an “Al-Jazeera effect”: no more informative and objective (as much as possible) broadcasting, but cohesive and agenda-driven, and aimed at harming other Arab regimes and undermining their stability. Al-Jazeera’s unique slogan was “the opinion, and the other opinion.” In its new incarnation, it has primarily become the “other” opinion. The relationship between Al-Jazeera and Egypt has been marked with numerous confrontations and attempts by the government to stop the hostile network in its tracks. The stronger Al-Jazeera grew, an indication of which included the establishment of its English satellite channel in 2006, the more Egypt felt pressured. Last May, the government accused the Qatari network – together with Iran, Syria, Hamas and Hizbullah – of planning a revolution in the country and disrupted its broadcasts as a form of punishment. But Al-Jazeera later continued to broadcast and, more recently, stood out in its coverage of the events in Egypt last week. As events escalated, President Hosni Mubarak tried to disconnect Al-Jazeera from the Egyptian satellite Nile Sat under governmental control. But it soon became clear that the technological capabilities of the government were inferior to this new, influential player. Mubarak was amazed to find that he longer holds a monopoly on the information disseminated from his country. This was a new dawn,and Al-Jazeera found alternative means for continued broadcasts.

In dezelfde week dat in Egypte de opstand begon, was Al-Jazeera de drijvende kracht achter de publicatie van de zogenaamde Palestine Papers. In een variatie op Wikileaks werden door het station dagelijks documenten vrijgegeven die duidelijk de bedoeling hadden om de Palestijnse Autoriteit onderuit te halen. publiceerde over de agenda van Al-Jazeera in deze zaak een rapport waarin hij onder andere het volgende schreef:

"For years al-Jazeera has sought to advance the interests of the Muslim Brotherhood against the Arab regimes. The problem it faces is that the sources of the current wave of Arab unrest are actually local and have nothing to do with pan-Arab ideals or with the Palestinian problem".

Al-Jazeera had dus grote invloed op twee belangrijke gebeurtenissen in het Midden-Oosten de laatste maand.

Het Egyptische regime begreep dat ook en stelde daarop alles in het werk om de mediaverslaggeving te frustreren. Daarbij werd naar grof geweld en intimidatie gegrepen. Inmiddels hebben verschillende verslaggevers daarover gepubliceerd.

De Palestijnse Autoriteit voert ook campagne tegen het station en bedreigde zelfs Qatar. De Egyptische regering ging echter nog verder en beschuldigde Iran van inmenging in de Egyptische aangelegenheden. Iran en Qatar hebben een historische band. Dertig procent van de bevolking van Qatar is van Perzische afkomst.

De beschuldigingen van de Egyptische regering lijken op het eerste gezicht wellicht vergezocht, Iran is echter verantwoordelijk voor de destabilisatie van een groot deel van het Midden-Oosten. Een middel dat daarbij gebruikt wordt is de beinvloeding van de publieke opinie. De Iraanse ambassade in Beiroet is een enorm complex waar zich afdelingen bevinden die zich bezig houden met propaganda en het organiseren van speciale operaties. Een van de middelen die daarbij worden gebruikt zijn de sociale media. Hizbollah heeft bijvoorbeeld meer dan tachtig websites in allerlei talen, inclusief Hebreeuws.

Een ander kenmerk van de wijze waarop Iran opereert in het Midden-Oosten is het mobiliseren van krachten die indirect bijdragen aan de doelen van de revolutie. Hamas, een soenitische organisatie en afsplitsing van het Egyptische Moslim Broederschap, is daar een voorbeeld van.

Tijdens de Herzliyahconferentie in Israël deze week, stelde de Iraans Amerikaanse analyst Mehdi Khahali voor om Iran via de sociale media op een soortgelijke wijze te bewerken. Hij stelde dat het Westen gebruikt moet maken van 'soft power'. Hij doelde daarmee op het mobiliseren van het Iraanse volk via de media.

Yochanan Visser is onderzoeksjournalist voor Missing Peace