Klik voor ware grootteMuammar Khadaffi

Saoedi-Arabië is tot nu toe buiten schot gebleven in de chaos die het Midden-Oosten teistert. Daar lijkt echter snel verandering in te komen en dat zorgt voor toenemende internationale ongerustheid. In het vorige bulletin berichtten wij al over de verregaande gevolgen van een opstand in Saoedi-Arabië. Onrust in de grootste olieproducent ter wereld en het centrum van Islam, zal voelbaar zijn in de hele wereld.

De wijze waarop vooral de Amerikaanse regering nu reageert op de Midden-Oostencrisis lijkt te maken te hebben met de te verwachten Saoedische opstand. Een stevig optreden tegen Libië nu, zal ingrijpen in een crisis in Saoedi-Arabië minder moeilijk maken. Facebook is ook nu het medium dat wordt gebruikt om de massa's in beweging te krijgen, 11 maart wordt genoemd als de dag van woede die de Saoedische opstand moet inluiden.

Een deel van de organisatie van de opstand bevindt zich ook in dit geval in Engeland. Maar ook in Saoedi-Arabië zelf is een grote groep intellectuelen actief die zich inzetten voor constitutionele veranderingen in het land. De Saoedische oppositie in Engeland wordt mede aangevoerd door Sa'ad Rashed Mohammed al Faqih, hoofd van de beweging voor Islamitische hervorming. Hij beheert diverse websites waarop hij commentaar geeft op de ontwikkelingen in Saoedi-Arabië.

Een andere leider van de opstand is Mohammed al Massari die eerder in opspraak kwam vanwege zijn banden met Al-Qaida, de Taliban en extremistische oproepen in Engeland zelf. In eenBBC radio-interview in 2004 verklaarde hij bijvoorbeeld dat ex-premier Tony Blair een legitiem doelwit voor liquidatie was. Al Massari is verbonden aan de Islamic Umah Party, een groepering die streeft naar verdere Islamisering van Saoedi-Arabië. In een verklaring op haar website zegt de groepering dat er geen behoefte is aan westerse democratie maar aan een systeem dat gebaseerd is op politieke Islam.

De oppositie heeft inmiddels een verklaring uitgegeven waarin de eisen voor verandering worden aangegeven. De initiatieven die de Saoedische regering tot nu toe heeft ondernomen, worden verworpen door de oppositie. Een van die initiatieven betrof het verhogen van beschikbaar gestelde fondsen die de volkswoede zouden moeten afkopen. Inmiddels is 36 miljard dollar beschikbaar gesteld om de sociale misstanden te bestrijden, maar het lijkt te laat.

De financiële markten in Saoedi-Arabië leden deze week zware verliezen en de spanning in het land neemt toe. Vanuit Jeddah werd deze week een nieuwe betoging gemeld. Videobeelden van deze betoging worden begeleid door Arabische teksten waaruit blijkt dat het niet de eerste keer was dat de betogers de straat opgingen. Een van de vrouwen die in de video te zien is roept dat Saoedi-Arabië wordt overspoeld door honger. Faisel Achmed Abdul Achadwas, een van de organisatoren van de opstand, werd gisteren doodgeschoten.

De Saoedische Koninklijke familie zoekt nu steun bij de Golfstaten, en houdt rekening met het uitbreken van opstanden in het door Sjiieten gedomineerde olierijke oosten van het land. Iran waarschuwde Saoedi-Arabië deze week om "geen misdaden te begaan" tegen de Sjiieten in het land.

Libanon
In Libanon werd aan het begin van deze week ook weer melding gemaakt van protesten. Deze richten zich voornamelijk tegen de corruptie en het sektarisme in Libanon. Voor 6 maart staat opnieuw een grote betoging gepland. De situatie in Libanon blijft explosief en kan escaleren op het moment dat de bevindingen worden gepubliceerd van het VN tribunaal dat de moord op oud premier Hariri onderzoekt. Zie voor een heldere uitleg over de complexe situatie in Libanon deze korte ABC News reportage.

Jordanië
In Jordanië is de positie van de koning tot nu toe niet in gevaar. De protesten tegen het regeringsbeleid blijven echter voortduren. Een opstand tegen het Saoedische koningshuis zal ook gevolgen kunnen hebben voor koning Abdallah. De val van het Hashemitische koningshuis zal verder consequenties kunnen hebben voor het Palestijns-Israëlische conflict. De bevolking van Jordanië bestaat namelijk voor 70% uit Palestijnen die overwegend islamistische denkbeelden hebben. Bij vrije democratische verkiezingen zullen deze Palestijnen de macht overnemen. Dat zal ook gevolgen kunnen hebben voor het vredesakkoord met Israël en mogelijk zelfs voor de huidige voorgestelde tweestatenoplossing. In een artikel voor The National Interest schrijft een Israëlische defensie-expert waarom Israël zich zorgen maakt over Jordanië.

Egypte
De ontwikkelingen in Egypte worden in Israël nauwlettend gevolgd. Deze week werd bekend dat het Egyptische leger snel de macht wil overdragen aan gekozen volksvertegenwoordigers. Ook werd bekend dat Amr Moussa, de secretaris-generaal van de Arabische Liga, zich beschikbaar stelt voor de positie van president. Moussa wordt in Israël gezien als de grootste kanshebber vanwege zijn populariteit bij het Egyptische volk. Moussa staat niet bekend als een vriend van Israël maar zou onder de huidige omstandigheden de beste kandidaat zijn omdat hij anti-Islamist is.

De weduwe van oud-president Sadat verscheen op de Israëlische televisie om de Israëli's gerust te stellen over de toekomst van het vredesakkoord. Letterlijk zei zij het volgende: "Ik begrijp de Israëlische zorgen, ik weet hoe bezorgd jullie zijn, maar dit vredesakkoord zal nooit gewijzigd worden." Dat klonk geruststellend maar de dag erop publiceerde de in Londen gevestigde Arabische krant Asharq Al Awsat een interview met het plaatsvervangend hoofd van de Moslimbroederschap. In dat interview zei Rashad Al-Bayoumi het volgende:
"We respect international agreements and major political issues, whatever they may be, however with regards to an objective and academic look [at this issue], it is the right of either side, or any one side, to review and discuss according to the circumstances and requirements. The Camp David Accords were never put to the people or even to the parliament in the proper manner, but rather these were enforced from above. One of the most important articles of this agreement was the establishment of a Palestinian State, very well, but let us ask: where is this [Palestinian] state? Secondly, where is this comprehensive peace in light of the daily massacres and brutal attacks that the Palestinians are subject to?
Who has destroyed this agreement, in light of the genocidal plans against the Palestinian people, and the systematic move to Judaize Jerusalem and destroy the al-Aqsa Mosque? There is also the issue of the secret articles included in this accord, from selling Egyptian natural gas to Israël at a fifteenth of its real price. All of this must be put to the people, and it is the people's right to reconsider thee conventions. Of course, we do not accept the Camp David Accords at all, but re-evaluating and dealing with this must be done according to the law."

In tegenstelling tot mevrouw Sadat, is Bayoumi hoofd van een organisatie die van invloed zal zijn op het toekomstige Egyptische regeringsbeleid. De Broederschap is de enige goed georganiseerde oppositiebeweging in Egypte en het huidige snelle democratiseringsproces zal gunstig blijken voor de Broederschap. Het kost immers tijd om een politieke beweging op te bouwen.

De Egyptische media berichtten deze week dat er grote problemen zijn waarover niet wordt gerapporteerd in de Westerse media. Zo zijn er nu 1,5 miljoen Egyptische vluchtelingen uit Libië die geheel berooid terugkeerden. Verder zijn er berichten dat gewapende benden bijdragen aan de anarchie doordat zij wegen afzetten en auto's in beslag nemen. Kopten berichtten over toenemende intimidatie door moslims, en het Egyptische leger werd opnieuw betrapt op mishandeling van gevangen.

De deze week afgetreden premier Ahmed Shafiq bevestigde in een tv-talkshow dat de meeste fabrieken in Egypte niet meer produceren en dat er geen voedsel zal zijn in de komende maand. (40.30 minuten in de video)

Israëlische media
De Israëlische televisiemedia besteden iedere dag uitgebreid aandacht aan de onrust en de revoluties in het Midden-Oosten. De meeste aandacht ging deze week uit naar Libië. Naast de gebruikelijke analyses van Midden-Oostenexperts werd een groot gedeelte van populaire satireshow Eretz Nehederet gewijd aan de bizarre en moorddadige gedragingen van de Libische dictator Khadaffi. De tirades van Khadaffi leverden ook een Israëlische YouTube videoclip op die zelfs in Libië een hit werd. Humor is in Israël een wapen dat vaker gebruikt wordt in tijden van crisis.

De crisis in Libië wordt in Israël echter in een andere categorie geplaatst dan de omwenteling in Egypte en die in Libanon eind januari. De directe gevolgen van de val van Khadaffi voor de positie van Israël in het Midden-Oosten zijn volgens de commentatoren van een andere orde. Khadaffi werd in Israël altijd al als een gek beschouwd. Nu de Libische leider echter verantwoordelijk is voor een bloedbad onder de Libische bevolking wordt in Israël vooral gesproken over de wijze waarop de wereld daarop reageert. Zo kreeg Human Rights Watch zware kritiek te verduren over de obsessieve wijze waarop de organisatie met Israël bezig is en tegelijkertijd lof had voor de zogenaamde hervormingen die in Libië zouden zijn uitgevoerd door Khadaffi. Ook de uitspraken van de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Clinton over de obsessie met Israël door de VN raad voor de mensenrechten (UNHRC) kregen veel aandacht.

Westerse inzichten
Clinton had ook de Israëlische aandacht toen zij zij waarschuwde voor de Iraanse rol in de landen waar opstanden aan de gang zijn. Iran zou achter de schermen in die landen continu bezig zijn met pogingen tot opvulling van het machtsvacuüm. De Iraanse president Achmadinejad bewees eerder het gelijk van Clinton. In een interview voor de Iraanse tv zei dat hij dat er de komende weken grote gebeurtenissen in het Midden-Oosten zullen plaatsvinden die een nieuwe wereldorde zullen inluiden. Later waarschuwde hij het Westen niet in te grijpen in de landen waar onrust heerst.

Een ander bewijs dat de Amerikaanse regering zich nu realiseert wat er op het spel staat voor het Westen, leverde Clinton in een reportage van ABC News. Daarin merkte ze op dat er sprake is van een informatieoorlog (geleid door al Jazeera), die de VS aan het verliezen zijn. De uitspraken van Clinton staat in schril contrast tot de houding van sommige andere Westerse politici. De afgelopen week was het in Israël een komen en gaan van Europese ministers en politici. Een deel van hen gaf blijk van een onthutsend tekort aan inzicht in de gevolgen van de zich snel wijzigende situatie in het Midden-Oosten.

Een van hen was de Nederlandse parlementariër Henk Jan van Ormel die deel uitmaakte van een Nederlandse delegatie die op werkbezoek was in Israël. Van Ormel beschreef in een aantal blogs voor Trouw zijn ervaringen en denkbeelden. Hij beschuldigde Israël van struisvogelpolitiek met betrekking tot de revolutionaire ontwikkelingen in de Arabische landen. "Een afwachtende Israëlische houding zal tot frustratie bij de Palestijnen, en radicalisering in de Arabische wereld leiden," schreef hij. Daarmee gaf hij blijk van een vooringenomen houding en een schrijnend tekort aan kennis. De ontwikkelingen van de laatste maanden hebben immers glashelder aangetoond dat de radicalisering in de Arabische wereld wordt veroorzaakt door de uitzichtloze situatie in deze door tirannie geteisterde staten. Een bijkomend probleem is de duidelijk zichtbare toenemende invloed van de Islamisten in deze landen. Uit Jemen werd bijvoorbeeld gemeld dat Al-Qaeda duidelijk actief is in het land en de loop van de gebeurtenissen probeert te beïnvloeden.

Anti-Israëlretoriek
Een ander verschijnsel dat aangeeft dat de revolutionaire ontwikkelingen in de Arabische landen door Israël terecht met zorg worden gevolgd, is het gebruik van anti-Israëlretoriek. De Medialine publiceerde een artikel waarin voorbeelden werden gegeven van deze retoriek. De Jemenitische president Saleh beschuldigde Israël er bijvoorbeeld van achter de opstand in Jemen te zitten. Zelf constateerden wij tijdens onderzoek voor dit artikel dat zowel in Libië als Saoedi -Arabie er gebruik wordt gemaakt van anti Israël- en antisemitische sentimenten om de massa's op te zwepen. Koning Fahd van Saoedi-Arabië wordt bijvoorbeeld voor Israëlische slaaf of Joodse aap uitgemaakt op de sites waar de opstanden worden gepromoot. Het zelfde gebeurt met Khadaffi van Libië die in twitterberichten als Jood wordt aangeduid.

Dit alles maakt duidelijk dat er weliswaar revolutionaire veranderingen plaatsvinden in het Midden-Oosten, maar dat er absoluut geen sprake is van een omwenteling in de Arabische houding tegenover Israël. Gezien de eerdere ervaringen met de Israëlische 'outreach' in en Libanon en Camp David in 2000 en Gaza in 2005, is een afwachtende houding dus de enige optie.

Missing Peace