Klik voor ware grootte

Weer een boekje, weer een levensbeschrijving, weer een tragedie…

Geachte lezer,

Deze aanhef zal u zeker verbazen want het klinkt verre van respectvol om dit unieke geschrift dat gekoppeld zit aan een tragisch unieke gebeurtenis zo minachtend te beschrijven.

Twee onbekende zussen worden uit de vergetelheid gehaald en voorzien van een naam, door mensen die hen niet hebben gekend, maar die diep geroerd zijn door wat met hen is geschied. Geen heldendaden, maar een angstige noodgreep heeft hen bijzonder gemaakt.

Vervolgd werden ze, opgejaagd, als criminelen van de laagste soort behandeld en bejegend…ze konden het niet meer aan en kozen voor de dood, aan elkaar verbonden, niet van elkaar te scheiden.

En nu rusten ze hier in Wageningen, vredig, maar tot op heden naamloos. Voorzien van een nummer, niet op hun arm, maar op hun graf.

Hun families kregen ook nummers, maar geen graf. Hun families verdwenen geheel via de helse schoorstenen der crematoria om te verdwijnen in de duisternis van de vergetelheid…niemand kent ze meer, hun aandenken en hun naam zijn verdwenen voor eeuwig, weggerukt uit hun Nederland, hun vertrouwde omgeving… een graf werd hun zelfs niet gegund.

Esther en Betje Cohen uit Renkum kregen wel een graf, zelfs op de Joodse begraafplaats, terwijl de hel om hen heen brandde als nooit tevoren.

Zij moeten door een hel zijn gegaan. Een hel van vervolging en een hel van teleurstelling en wanhoop. Hoe zullen zij zich gevoeld hebben voordat ze in het water sprongen? Voelden ze de dodende benauwdheid als een verlossing en een bevrijding? Gespaard blijven voor nog erger? Konden ze elkaar nog steunen door en in hun verbondenheid? Welke gedachten hadden ze die laatste minuten?

Ja: weer een boekje, weer een levensbeschrijving, weer een tragedie... Maar tegelijkertijd weer een confrontatie met het onmenselijke in de mens. Hoe heeft het kunnen gebeuren? Hoe hebben wij als beschaafde samenleving dit kunnen tolereren?

Want wij waren het die het niet hebben weten te voorkomen door het te aanvaarden, de andere kant op te kijken, te doen alsof we het niet zagen.