Klik voor ware grootte

Wie net als ik dacht dat die fabriek van Oskar Schindler – van de film Schindler’s List – ergens buiten de stad Krakau lag, komt bedrogen uit. Op een groot, druk en verpauperd industrieterrein vlakbij het voormalige Joodse getto van Krakau staat de fabriek. Tot op vandaag worden er dingen gefabriceerd. Wat precies, dat wordt met niet duidelijk.

Ze zijn ook druk bezig een grote expositie in het pand te maken. Blijkbaar trekt de plek toch veel bezoekers en willen ze nog meer vertellen over het werk van Schindler, dan de huidige film die ze tonen en een kleine expositiehal. Maar geef mij maar deze fabriek. Zo’n pand dat nog steeds gebruikt wordt, brengt voor mij Schindlers verhaal veel dichterbij. Het is net iets makkelijker om je te verplaatsen in de tijd dat Joden hier emaillen potten en pannen maakten, en daarmee aan de dood ontsnapten.

Dan is het tijd om Joods Krakau te bekijken. De Oude Synagoge is nu een museum. De Joden van destijds zijn er niet meer… Iets verderop is nog een synagoge. Die wordt nog gebruikt als synagoge. Maar wat een bouwval als je komt aanlopen. Ik loop langs wat stapels hout en over een brug omdat eronder iets gerestaureerd wordt.

Binnen is er zo mogelijk nog meer achterstallig onderhoud. De muren zijn vaal en stoffig. Pijpen die ooit door de muren liepen of erlangs, zijn afgezaagd. Het pleisterwerk heeft zijn beste tijd al vele jaren geleden gehad. Voor mij zijn dit de stille getuigen van de Joden die nooit meer terugkeerden naar Krakau…

De begraafplaats ernaast vertelt misschien nog wel het meest indrukwekkende verhaal van deze dag. Tijdens de oorlog gebruikten de Duitsers de grafstenen om de wegen te plaveien. Men vond de stenen slechts enkele honderden meters verderop in Krakau weer terug – voor het grootste deel dan. Men repareerde de grafstenen en plaatste ze weer bij de graven, zover dat nog was na te gaan.

Klik voor ware grootte

De begraafplaats is omheind met een stenen muur. Een deel van die muur is werkelijk bijzonder. Die is gemaakt van stukken grafsteen. Stukken waarvan de rest ontbrak, waarvan men niet wist waar het bij hoorde. Die stukken krijgen op deze manier alsnog een waardige plaats.

Het verdriet dat achter deze restanten schuilgaat, moet enorm zijn. De briefjes die je hier en daar ertussen ziet, vertellen mij dat deze brokken grafsteen de mensen nog steeds een indringend verhaal vertellen. Deze muur zou je met recht klaagmuur mogen noemen.