Klik voor ware grootteMoses Montefiore

Ten westen van de Oude Stad ligt de wijk Yemin Moshe met de molen van Montefiore. De naam van de wijk Yemin Moshe (rechterhand van Moses) herinnert aan de man die aan de wieg stond van de eerste wijk buiten de ommuurde stad van Jeruzalem: Moses Montefiore.

‘Werk en dank’ was het levensmotto van de Jood Moses Montefiore (1784-1885). En dat deed hij. Als jonge zakenman wist hij een fortuin te vergaren. Montefiore was een sociaal bewogen man en besloot daarom op zijn veertigste met pensioen te gaan. Nu had hij alle tijd om zich volledig in te zetten voor zijn Joodse medemensen. Hij was actief op het gebied van industrie, onderwijs en gezondheidszorg. Montefiore streed met succes voor de rechten van zijn Joodse medemensen in binnen- en buitenland.

Het heilige land
In 1827 brengt Montefiore samen met zijn vrouw Judith zijn eerste bezoek aan het heilige land, dat toen nog deel uitmaakte van het Ottomaanse rijk. Dit is een belangrijk moment in het leven van het echtpaar. Vanaf dat moment zetten zij zich in voor de Joodse inwoners in het gebied.

“Ik hoop duizenden van mijn broeders ertoe aan te zetten terug te keren naar het land Israël. Ik weet zeker dat ze gelukkig zullen zijn wanneer ze onze heilige godsdienst kunnen belijden op een manier die onmogelijk is in Europa.” Eeuwen van onderdrukking en vervolging van de Joodse bevolking hadden ervoor gezorgd dat de Joden weinig zelfstandig en zelfvoorzienend waren.

Zelfstandigheid was volgens Montefiore nodig in aanloop naar de oprichting van een Joods thuisland in het gebied. “Palestina moet aan de Joden toebehoren, en Jeruzalem is voorbestemd de hoofdstad te worden van een Joods rijk.” Montefiore stimuleert daarom het ontwikkelen van ondernemerschap in de productiesector onder de Joodse inwoners en hij financiert de oprichting van diverse landbouwgemeenschappen.

Jeruzalem
Montefiore trekt zich persoonlijk het lot van de bewoners van Jeruzalem aan. Een stad die niet groter is dan wat zich binnen de stadsmuren bevindt, ruim een vierkante kilometer groot. De situatie in Jeruzalem is slecht. Ziekte, overbevolking en beroving zijn aan de orde van de dag. “Ik wens dat Jeruzalem zich ontwikkelt in een betere richting”, schrijft Montefiore in zijn dagboek.

De overbevolking heeft gevolgen voor de omstandigheden waaronder de mensen in de stad wonen. De straten zijn smal en gevuld met afval. Het stinkt er. De huizen zijn klein en verwaarloosd. De mensen leiden een armoedig bestaan.”

Montefiore ziet de toestand en wil de Joodse bevolking helpen. Hij wil daarom een ziekenhuis openen. In de Oude Stad vindt hij een stuk grond, maar dat blijkt niet geschikt voor een ziekenhuis. De plek is vlak naast een slachthuis, een bron van besmettelijke ziektes. Montefiore ziet geen andere mogelijkheid dan buiten de stadsmuren een stuk grond te kopen om zijn plannen alsnog te kunnen uitvoeren.

In 1855 koopt hij een stuk land van de gouverneur van Jeruzalem, Ahmed Aga Dizdar. Het is een kaal stuk land op een van de heuvels rondom de stad. In de verkoopovereenkomst staat: “De heer Moses koopt een stuk land met als doel er een ziekenhuis te bouwen voor de armen onder de Israëlieten die wonen in Jeruzalem, en om er mee te doen wat hij wil.”

De laatste bepaling in de overeenkomst, “Om er mee te doen wat hij wil”, is muziek in de oren van Montefiore. Zodra Montefiore na zijn bezoek aan het heilige land in 1855 terug is in Engeland geeft hij John Holman de opdracht een molen te ontwerpen en te bouwen. “Holman is molenmaker in Engeland in het gebied van Canterbury en Kent”, vult Keunen aan. In zijn dagboek schrijft Montefiore: “De molenbouwers bouwen de molen in Jeruzalem voor de prijs van 1450 pond” (1837 euro).

De molen in werking
De bouw van de molen begint in 1857 en na achttien maanden kan de molen in 1858 zijn eerste graan malen. Montefiore schrijft in zijn dagboek waarom hij wil dat er een molen komt in Jeruzalem. “De armen moeten hun meel tegen een gereduceerde prijs kunnen kopen.” Zo’n twintig jaar lang wordt er graan gemalen.

Daarna raakt de molen buiten gebruik door de invoering van stoommachines. Maar nog altijd is de molen een van de weinige gebouwen buiten de stad Jeruzalem. Pas in 1892 begint men met de bouw van de wijk Yemin Moshe rondom de molen.

Steun dit project, doneer online of koop een stuk Jeruzalemsteen of een of meer bouwplaten van de molen.