fbpx
  • Het standbeeld van Maarten Luther in Dresden. - Foto: Jorge Royan/CC3.0 royan.com.ar
  • Israëlnieuws via Whatsapp

  • Geen categorie

    Luther en de Joden

    1 oktober 2015

    Luther staart, vanaf zijn sokkel, naar de Judenplatz in Dresden. Op het zelfde plein zijn door archeologen de fundamenten van het vroegmiddeleeuws Joodse Dresden blootgelegd. Het is de grondlegger van de Reformatie kennelijk niet gegund om zichzelf los te maken van de Joodse gemeenschap.

    Dit lijkt wederzijds. Ook de Joodse gemeenschap kan Maarten Luther niet loslaten en stoort zich nog steeds aan de uitspraken van de kerkhervormer. Zijn boek Over de Joden en hun leugens is, naast talloze andere van zijn citaten, nog steeds niet weg te denken als bron van antisemitisme in Europa.

    Vanuit de Joodse gemeenschap wordt vanwege de aanstaande herdenkingen van ‘vijfhonderd jaar Reformatie’ kerken in Nederland gevraagd excuses te maken voor die uitspraken van Maarten Luther. Die oproep is begrijpelijk, maar die roept zelf ook weer vragen op.

    Voor Luther, als product van de Roomse Kerk, opgevoed in katholieke instituten in middeleeuws Duitsland, lag het voor de hand om met antisemitische gedachten en waanideeën door het leven te gaan. Dat wat in de jonge Luther gezaaid was, raakte hij zijn hele leven niet meer kwijt.

    Te denken dat de kerkhervormer met zijn afkerige gedachten over Rome ook meteen maar even het anti-judaïsme achter zich zou laten is naïef. Daar zijn weinig excuses voor aan te bieden. Als er een oordeel over Luther moet worden gevormd, dan moeten we dat doen over het einde van de vijf eeuwen na die historische dag waarop hij met zijn 95 stellingen te voorschijn kwam.

    Hoe staat de kerk er nu, in 2015, voor met betrekking tot het Jodendom? En is die huidige houding het gevolg van die eerste hervormende stappen van de man op de sokkel daar in Dresden?

    De visie van Luther op Joden doet mij een beetje denken aan de vaak negatieve houding van de Nederlandse samenleving direct na de Tweede Wereldoorlog. Was dit na de Holocaust verbazingwekkend? Voor velen wel. Toch was die aanwezigheid van Jodenhaat te begrijpen.

    In Duitsland werd vanaf 1933 en in ons land vanaf 1940 voortdurend antisemitische propaganda over de Joodse gemeenschap uitgestort. Dag in, dag uit werd gif gezaaid. Met de handtekening van de capitulatie op 5 mei 1945 verdween dat vergif niet. Het woekerde nog vele jaren door in de samenleving.

    En zo is het Maarten Luther ook vergaan. Het gezaaide gif kwam met zijn publicaties op gezette tijden steeds te voorschijn. Nu zijn wij vijf eeuwen verder om te kijken of het gif verdwenen is. Excuses over die monnik die Rome de rug toekeerde zijn niet echt van belang en vrij onzinnig.

    Over de auteur