fbpx
  • Het veld waar in oktober 1941 ruim zestienduizend Joden, zigeuners en andere 'dissidenten' door de nazi's werden vermoord. - Foto: CvI
  • Israëlnieuws via Whatsapp

  • Nieuws

    De rabbijn van Marioepol

    Ruben Ridderhof - 31 augustus 2016

    Een aangename bries verkoelt de zinderende warmte van deze zomerse Oekraïense middag. Terwijl we uitkijken over een pittoresk heuvelachtig veld vol geel verdroogd gras, horen we in de verte af en toe schoten van het front. Het lijkt de rust niet te verstoren. “Dit is een heilige plaats”, vertelt rabbijn Menachem Mendel Cohen uit Marioepol.

    Maar de reden voor die heiligheid is gruwelijk. Hier werden in oktober 1941 ruim zestienduizend Joden, zigeuners en andere ‘dissidenten’ uit Marioepol en omgeving vermoord. Een van de talloze ‘Babi Yars’ van Oekraïnes Holocaustgeschiedenis. Eerst werden de Joden opgeroepen zich te verzamelen in het gebouw van de technische universiteit. Daarvandaan werden ze gedwongen zo’n tien kilometer te lopen naar de executieplaats. Mannen, vrouwen, kinderen, zieken. In groepen werden ze daar aan de rand van een massagraf doodgeschoten.

    In bijna elk plaatsje is hier wel een massagraf. Niet voor te stellen …

    Het zonnetje schijnt heerlijk over het glooiende landschap dat deze gruwelen verbergt. Alleen het monument dat is opgericht herinnert aan deze geschiedenis. Bij het gedenkteken in de vorm van een Menora zingt rabbijn Cohen een gebed. Het klinkt hartverscheurend. Omdat er niet genoeg kogels waren, werden de laatste slachtoffers gewoon in de kuil gegooid en levend begraven. Omwonenden zouden nog drie dagen de kreten van de nog niet gestorven slachtoffers uit de kuil hebben gehoord.

    Rabbijn Menachem Mendel Cohen uit Marioepol.

    Rabbijn Menachem Mendel Cohen uit Marioepol.

    Maar de geschiedenis laat zich nog altijd niet geheel verbergen. “Als het hard regent in het najaar, spoelt de aarde weg en komen de beenderen weer naar de oppervlakte”, vertelt rabbijn Cohen. “Ik heb daar tanden gezien”, wijst hij naar de grond. “Ik zou graag willen dat dit massagraf goed wordt bedekt en met een hek wordt omsloten. Misschien kunnen jullie hier iets in betekenen?”

    Bijzondere ontmoeting
    We kennen rabbijn Cohen eigenlijk pas sinds vanochtend. Komende donderdag vertrekt een vlucht olim naar Israël en met een Nederlands gezelschap reizen we mee om verslag te doen. In afwachting van het vertrek volgen we een programma in Oekraïne. Ook opperrabbijn Binyomin Jacobs is bij ons gezelschap. Via via ontvangt hij van rabbijn Cohen een uitnodiging en zo gooien we ons programma om om deze man te ontmoeten.

    Elf jaar geleden kwam rabbijn Cohen met zijn vrouw vanuit Israël naar Marioepol om namens de Lubavitcher Chabadbeweging het Joodse leven in de stad te ondersteunen. Op zichzelf al geen makkelijke taak. De Holocaust en het communisme hebben het Joodse leven in Oekraïne platgewalst. Maar weinig Joden weten nog dat ze Joods zijn of durven hiernaar te leven. Ook is de assimilatie, de vermenging met de Oekraïense bevolking hoog. Toch overziet de rabbijn een levendige gemeenschap met een synagoge, scholen, lesprogramma’s en ondersteuning voor allerlei behoeftigen in de gemeenschap.

    Maar alles waar hij en zijn vrouw zo hard aan hebben gewerkt, kwam twee jaar geleden op losse schroeven te staan. Met het uitbreken van het conflict in Oost-Oekraïne, waarbij Mariopol tot op vandaag aan de rand van het conflictgebied ligt, hebben Joden de stad massaal verlaten. Van de ruim duizend leden van de gemeente die ‘halachisch Joods’ zijn (die een Joodse moeder hebben) en hun Jodendom praktiseren, zijn er sinds 2014 al 300 vertrokken.

    Samenwerking
    Christenen voor Israël is vanwege de hulp aan Joodse vluchtelingen uit het conflictgebied ook steeds meer actief in Marioepol en omgeving. Maar voor die activiteiten van Koen en zijn team, is een goede samenwerking met de plaatselijke rabbijnen van groot belang. De ontmoeting met rabbijn Cohen en de bemiddeling van opperrabbijn Jacobs blijkt een geschenk uit de Hemel. Nog diezelfde dag neemt rabbijn Cohen ons mee naar het massagraf, even buiten de stad.

    Vanda Siemionovna Vasilievska.

    Vanda Siemionovna Vasilievska.

    Later worden we uitgenodigd om in de synagoge een maaltijd te nuttigen. Hierbij heeft rabbijn Cohen de 86-jarige Vanda Siemionovka Vasilievska uitgenodigd. Als meisje van 8 jaar wist zij de massamoord op de Joden in Marioepol te ontsnappen. Ze overleefde de oorlog als onderduikster.

    Aan het einde van de maaltijd vertelt rabbijn Cohen over zijn strijd voor de Joodse gemeenschap in Marioepol. “Ik heb er erg mee geworsteld, maar ik ben tot de conclusie gekomen dat de tijd voor de Joodse gemeenschap hier voorbij is en dat de Eeuwige de Joden die hier nog wonen door de situatie roept om naar Israël te komen.”

    Dank de Heere voor het mooie werk van rabbijn Cohen in Marioepol. Dank dat we zo bijzonder vrienden zijn geworden en bid voor een vruchtbare samenwerking.Meer gebedspunten Dankbaar aanvaarden we de terugweg naar ons hotel in Zaporozhe. Een tocht van ruim vijf uur over slechte wegen. Hoe mooi weet de Heere mensen bij elkaar te brengen. Onderweg onweert het. Om ons heen is het volslagen duister. De wegen zijn onverlicht en op een gegeven moment regent het zó hard, dat we moeten stoppen omdat de weg niet zichtbaar is. Onwillekeurig vraag ik me af waar er in dit land allemaal aarde wegspoelt en beenderen bloot komen te liggen. In bijna elk plaatsje is hier wel een massagraf. Niet voor te stellen …

    Maar we spraken vandaag ook over de dorre doodsbeenderen uit Ezechiël, die tot leven kwamen. Moge die profetie spoedig bewaarheid worden.

    Over de auteur