• Een nucleaire explosie. - Foto: NNSA
Nieuws

Israëls nucleaire troefkaart tijdens de Zesdaagse Oorlog

Yochanan Visser - 8 juni 2017

Woensdag 7 juni was het 50 jaar geleden dat de Oude Stad van Jeruzalem werd bevrijd van de illegale Jordaanse bezetting die begon tijdens Israël’s Onafhankelijkheidsoorlog in 1948.

Het was dag drie van de beroemde Zesdaagse Oorlog van 1967 en Israëlische soldaten waren zich aan het voorbereiden om de poorten van de Oude Stad te bestormen, terwijl IDF-commandanten de Tempelberg en de andere heilige plaatsen in de Oude Stad observeerden vanuit een strategisch uitkijkpunt op de berg Scopus.

De stad Jeruzalem was al 19 jaar verdeeld, en de Joden konden niet bidden op hun heiligste plaatsen, de Tempelberg en de zogenaamde Westelijke Muur (Klaagmuur), de laatst overgebleven muur van de Tempel die meer dan 1900 jaar daarvoor door de Romeinen werd vernietigd.

“Als je iets hebt waarmee je hem kunt afschrikken, gebruik je dat.”

De Jordaniërs hadden in 1948 de Joden die in de Oude Stad leefden gedeporteerd en de beroemde Hurvasynagoge en delen van de Joodse wijk vernietigd. Zelfs Joodse graven op de Olijfberg werden gevandaliseerd, waarna de grafstenen werden gebruikt om wegen te bouwen.

‘In onze handen’

Toen de IDF uiteindelijk de Oude Stad bestormde, werd besloten geen artillerie te gebruiken om niet meer gebouwen en antiquiteiten in de joodse, christelijke en andere wijken van de stad te vernietigen.

Na uren van intense strijd stonden de Israëlische soldaten eindelijk op de bevrijde Tempelberg, en sprak IDF-commandant Motti Gur op de legerradio de historische woorden “Har HaBayit Be Yadeinoe” (De Tempelberg is in onze handen”).

Voor de eerste keer in meer dan 1.900 jaar was de Tempelberg weer onder soevereine Joodse controle en de Israëlische soldaten en andere Israëlische Joden haastten zich naar de Oude Stad om te bidden bij de Klaagmuur terwijl de Israëlische Vlag al op de Tempelberg wapperde.

Wonder

Veel religieuze Joden en christenen zagen de gebeurtenis als de vervulling van Bijbelse profetie en een wonder, want minder dan een week voor die historische dag was Israël zich aan het voorbereiden op de dag des oordeels.

Immers, de Arabische leiders maakten geen geheim van hun overtuiging dat de komende oorlog de laatste zou zijn en dat Israël zou worden vernietigd. Bovendien had Frankrijk, de voornaamste wapenleverancier van Israël, aangekondigd dat het Israël niet meer zou ondersteunen wanneer de IDF een preventieve aanval op de Arabische legers zou uitvoeren.

Het Egyptische leger was verder al gemobiliseerd en op weg naar de grens met Israël nadat President Nasser de ingang van de Rode Zee had afgesloten, wat neerkwam op een oorlogsdaad.

De Israëlische regering geloofde de Arabieren toen deze zeiden dat ze de Joden de zee in zouden drijven. En dus werden niet alleen de openbare parken in het land opgemeten in anticipatie op de begrafenissen van de verwachte massa-slachtoffers van de komende oorlog, maar er werd tegelijkertijd gewerkt aan iets dat het Midden-Oosten voor altijd zou hebben veranderd.

Nucleair wapen

Israëlische ingenieurs waren koortsachtig aan het werk om Israëls eerste nucleaire wapen te assembleren. Het geïmproviseerde atoomwapen zou op een bergtop in de Sinaïwoestijn worden gebruikt om de Arabische legers af te schrikken indien dat nodig mocht zijn.

Yitzchak Yaakov, die het hoofd van het Israëlische kernwapenontwikkelingsprogramma was destijds, noemde het plan een ‘dag-des-oordeels-operatie’ en zag het als een laatste uitweg in geval Israël de oorlog zou gaan verliezen.

“Het is het laatste geheim van de oorlog van 1967”, zegt Avner Cohen, een prominente academicus die gespecialiseerd is in de nucleaire geschiedenis van Israël. Cohen interviewde Yaakov veelvuldig en zegt dat de IDF-generaal, die overleed in 2013, hem over het geheime plan vertelde tijdens interviews in 1999 en 2000.

“Kijk, het was natuurlijk zo dat wanneer je een vijand hebt die zegt dat hij je in de zee gaat gooien, dat je hem gelooft,” vertelde Yaakov Cohen.
“Hoe kun je hem stoppen? Je maakt hem bang,” zei Yaakov destijds en voegde eraan toe: “Als je iets hebt waarmee je hem kunt afschrikken, gebruik je dat.”

Manhattan Project

Het plan van Yaakov was gebaseerd op het zogenaamde Manhattan Project, een gezamenlijk Amerikaans-Canadees-Brits project. De Amerikanen en hun bondgenoten overwogen toen om een nucleaire explosie in de buurt van Japan als afschrikmiddel te gebruiken en om de Japanse keizer Hirohito aan het einde van de Tweede Wereldoorlog tot overgave te dwingen maar besloten uiteindelijk een echte atoomaanval op Japan uit te voeren.

Een jaar voor het uitbreken van de Zesdaagse Oorlog had de Israëlische overheid een nieuw instituut opgericht onder leiding van prof. Israel Dostrovsky van het Weizmann Instituut dat aan de ontwikkeling van een nucleair wapen werkte.

Levy Eshkol, die toen de Israëlische premier was, zag de ontwikkeling van de Israëlische atoombom als een levensverzekering en had weinig interesse in het uitvoeren van een nucleaire test omdat hij bang was voor de reactie van de internationale gemeenschap.
Israël zou niet de eerste zijn om kernwapens in het Midden-Oosten te introduceren, verklaarde Eshkol in 1966 in de Knesset.

Dreigementen

Echter, realistische angst voor een Egyptisch bombardement op Dimona, waar Israël aan de ontwikkeling van nucleaire wapens werkte en een kernreactor had gebouwd, deed hem klaarblijkelijk van mening veranderen.

De Egyptenaren hadden eerder twee verkenningsvluchten boven Dimona uitgevoerd en Nasser had laten weten dat de nucleaire installatie daar boven aan de lijst van doelen stond.

Aan de vooravond van de Zesdaagse Oorlog had Israël twee of drie nucleaire explosieven klaar voor gebruik, en kolonel Yaakov (bijgenaamd Ya’tza) ontwikkelde een voorlopig rampenplan – genaamd Shimshon. Yaakov kwam uiteindelijk met een voorstel hoe een dergelijk geïmproviseerd nucleair explosief voor afschrikkingsdoeleinden kon worden gebruikt, aldus Cohen.

Operatie Shimshon

De Shimson-operatie werd goedgekeurd door de toenmalige stafchef van de IDF Yitzchak Rabin en twee Super Frelon helikopters, de grootste in de Israëlische Luchtmacht destijds, werden beschikbaar gesteld voor de operatie, onthulde Cohen deze week.

De helikopters zouden naar een bergtop ongeveer 12 mijl van een Egyptisch militair complex in Abu Ageila in de Sinaï vliegen met een klein team van IDF-experts die het nucleaire explosief tot ontploffing moesten brengen.

De verblindende flits van de ontploffing en de bekende paddestoelwolk zouden niet alleen in de Sinaï zichtbaar zijn geweest maar ook in de Negev-woestijn, Jordanië, Saoedi-Arabië en zelfs in Caïro.

Uiterste geval

Eshkol zou nu zijn laatste ‘uiterste geval’ optie hebben. “Als alles zou zijn mislukt en het bestaan van Israël in gevaar zou komen, zou de staat nog een troefkaart hebben”, schreef Cohen in documenten die deze week werden onthuld door het Woodrow Wilson Centrum.

Het plan werd nooit uitgevoerd omdat Israël de oorlog in feite won voordat hij echt begon.

In de vroege uren van 5 juni 1967 vernietigde de Israëlische Luchtmacht bijna de gehele Egyptische luchtmacht en later deed de luchtmacht hetzelfde met de Syrische luchtmacht, acties die de Israëlische superioriteit voor de rest van de Zesdaagse Oorlog garandeerden.

Over de auteur