• Rode Kruisvoorzitter Inge Brakman en opperrabbijn Binyomin Jacobs in de synagoge van het Cheider in Amsterdam. - Foto: CvI
  • Israëlnieuws via Whatsapp

  • Nieuws

    ‘Excuses zijn nooit te laat’

    Ruben Ridderhof - 25 januari 2018

    Rode Kruis erkent tekortschieten tijdens oorlog

    Tijdens de Tweede Wereldoorlog deed het Rode Kruis niets voor de Joden, terwijl die werden gediscrimineerd, vervolgd, weggevoerd en vermoord. Opperrabbijn Binyomin Jacobs en Rode Kruis-voorzitter Inge Brakman spraken over de erkenning van dit tekortschieten.

    Jarenlang werd dit negeren van het lot van de Nederlandse Joden diep weggestopt. Daar kwam enkele jaren geleden verandering in. Het Nederlandse Rode Kruis erkende dat men dit verleden onder ogen moest zien. Inge Brakman werd in 2012 voorzitter: “Al vóór mijn aantreden was er een documentaire uitgebracht waarin Joodse overlevenden vertelden hoe zij het uitblijven van hulp van het Rode Kruis hadden ervaren. Dat heeft een diepe indruk op ons gemaakt. En daar wilden we iets mee.”

    “We hebben daarom besloten om een onafhankelijk onderzoek te laten doen door het NIOD. Het resultaat daarvan is een vuistdik, ontluisterend boek, waaruit blijkt dat, afgezien van enkele plaatselijke initiatieven, het Nederlandse Rode Kruis inderdaad niets heeft gedaan voor de vervolgde Joden. Niet in Nederland en niet in het buitenland. Ik heb het boek tijdens het lezen vaak opzij moeten leggen, omdat het me teveel werd.”

    Zorgen

    Het heeft meer dan zeventig jaar geduurd voordat het Rode Kruis zijn verleden erkende en excuses aanbood. Hoe is dat op de Joodse gemeenschap overgekomen?
    Rabbijn Jacobs: “Ik kan natuurlijk niet namens de hele Joodse gemeenschap spreken. Er zijn er velen die zeggen: dit verandert niets. De overlevenden van de oorlog zijn er bijna niet meer. Ik, als tweede generatie, ben opgegroeid met het sentiment ‘geef niets aan het Rode Kruis’. Dat werd niet uitgelegd. Dat werd met de paplepel ingegoten. Maar persoonlijk vind ik het geweldig dat het Rode Kruis dit heeft gedaan. Ik vind het heel bemoedigend. Dat je als huidig bestuur en directie – ook al heb je er feitelijk niets mee te maken gehad – toch zegt ‘we hebben gefaald en bieden hiervoor excuses aan’.”

    “We moeten heel voorzichtig zijn om als hulporganisatie niet verstrikt te raken in politiek. Het belangrijkste is dat we de hulpbehoevenden centraal stellen.” Inge Brakman

    “Toch weet ik nog niet of ik het Rode Kruis wil steunen. Ik maak me namelijk zorgen dat – vergeef me dat ik chargeer – mijn dubbeltje terechtkomt bij Palestijnse ambulances waarin bommen worden vervoerd om Israël te treffen. Het Internationale Rode Kruis is naar mijn smaak te politiek bezig en neemt wat Israël betreft een antizionistische houding in. Dat staat voor mij gelijk aan antisemitisme en geeft dus een nare smaak.”

    Hulpbehoevenden centraal

    Brakman: “We moeten heel voorzichtig zijn om als hulporganisatie niet verstrikt te raken in politiek. Het belangrijkste is dat we de hulpbehoevenden centraal stellen. Dat we als organisatie trouw blijven aan onze missie en dat we die partijen die daar invulling aan willen geven, steunen en faciliteren. Met die houding kun je ook buiten politieke spelletjes blijven. Als we dan de geschiedenis van het Nederlandse Rode Kruis in de oorlog bekijken, zie je dat die houding niet is getoond.”

    “Omdat het bestuur zich toen juist liet leiden door de politiek”, vult Jacobs haar aan. “Ik denk dat het heel belangrijk is dat jullie nu als Rode Kruis in Nederland begrip tonen voor die zorgen over de politiek van het Internationale Rode Kruis en dat jullie duidelijk zeggen: ‘we begrijpen dat dit leeft’ en dat je zoveel mogelijk probeert om van onder af invulling te geven aan je kernwaarden, gedreven door humaniteit en op geen enkele wijze door politiek.”

    Dilemma’s

    Brakman: “Er is de Joden door de geschiedenis heen zoveel leed en onrecht aangedaan. Het besef dat op het hoogtepunt van hun hulpbehoevendheid de organisatie bij uitstek om die hulp te bieden, het Rode Kruis, heeft gefaald, heeft mij persoonlijk het meest geraakt in dit hele verhaal. Ik hou van het Rode Kruis, omdat het er juist is voor de slachtoffers. En dat dát is nagelaten tijdens de Tweede Wereldoorlog … Daar kun je als organisatie niet mee in het reine komen, maar je moet het wel erkennen en onderzoeken en eruit leren. Want het is ook een onderdeel van het menselijk tekort.”

    “Er zijn nog veel organisaties en instituten die zich nog nooit hebben verontschuldigd voor hun rol ten aanzien van de Joden tijdens de oorlog. Ik zou het mooi vinden als het Rode Kruis gaat zeggen: ‘we roepen jullie op om dit óók te doen’.” Rabbijn Jacobs

    “Mensen zijn van nature geen helden. Daarom moet je – zeker als je op een positie van verantwoordelijkheid zit – kennis nemen van de morele dilemma’s die er spelen, zodat je, als het erop aankomt, aan de goede kant staat. En dat moet je keer op keer herhalen. Die lessen willen wij trekken uit dit onderzoek. We nemen die lessen op in onze introductie voor vrijwilligers en nieuwe bestuurders en in de workshops die we geven. Zo willen we die lessen ook borgen voor de toekomst.”

    Voortrekkersfunctie

    “Ik hoop dat het Rode Kruis een voortrekkersfunctie zal vervullen”, concludeert rabbijn Jacobs het gesprek. “Er zijn nog veel organisaties en instituten die zich nog nooit hebben verontschuldigd voor hun rol ten aanzien van de Joden tijdens de oorlog. Prinses Beatrix heeft dat destijds gedaan, maar niet namens de regering. Vanuit de regering zijn er nooit verontschuldigingen geweest. En ook niet bijvoorbeeld vanuit de NS.”

    “Ik zou het mooi vinden als het Rode Kruis gaat zeggen ‘wij hebben ons verleden onder ogen gezien en willen ervan leren. We hebben excuses aangeboden en we roepen jullie op om dit óók te doen.’ Daarmee zou het Rode Kruis volgens mij ook de sympathie binnen de Joodse gemeenschap terugwinnen. Natuurlijk is het laat, maar te laat bestaat voor mij niet.”

    Over de auteur