• Israëlnieuws via Whatsapp

  • Nieuws

    Vier dimensies van op reis gaan

    25 oktober 2018

    Een kind van Abraham zijn betekent de moed hebben om de afgoden van de tijd uit te dagen. Wat die afgoden ook inhouden en in welke tijd ze er zijn.

    In de eerste woorden die God richt aan de drager van een nieuw verbond klinken reeds de aanwijzingen mee die iets zeggen over het soort heroïsme dat hij zou gaan belichamen. Het veelvoudig gelaagde gebod Lech Lecha – “Gaat u uit uw land…” (Genesis 12:1) bevat de zaden van Abrahams ultieme roeping. We behandelen vier interpretaties van dit tekstgedeelte.

    1) Ga voor jezelf op reis

    Rashi volgt een oude exegetische traditie en vertaalt Lech Lecha met “Ga voor jezelf op reis”. Volgens Rashi zegt God: “Vertrek van hier voor je eigen bestwil en welzijn. Dáár zal Ik je tot een groot volk maken; hier zal je niet het voorrecht van kinderen hebben.”

    Soms moeten we ons verleden opgeven om een toekomst te verwerven. 
    In Zijn eerste woorden aan Abraham liet God al doorschemeren dat wat een offer lijkt te zijn, op den langen duur niet zo is. Abraham stond op het punt afscheid te nemen van de dingen die ons het meest dierbaar zijn – land, geboorteplaats en ouderlijk huis. Hij zou op reis gaan van het bekende naar iets wat niet familiair voor hem was, een sprong in het onbekende. 
    In staat te zijn zo’n sprong te maken, betekent vertrouwen hebben.

    In Abrahams geval gaat het niet om vertrouwen op zichtbare kracht maar op de stem van de onzichtbare God. Op het laatst zou Abraham erachter komen dat hij iets bereikt had wat hij niet op een andere manier zou hebben kunnen doen. Hij zou een nieuw volk voortbrengen. De grootheid van dat volk bestond nu juist uit het vermogen door die stem te léven en iets nieuws de geschiedenis van de mensheid in te dragen. “Ga voor jezelf op reis” – geloof in datgene wat je worden kunt.

    2) Ga met jezelf op reis
    Een andere uitleg volgt meer de lijn van de midrasj. (Midrasj = viervoudige uitleg van woorden beginnend met de letterlijke betekenis (Pesjat), de hint (Remez),  betekenis in een nieuw verband (Derasj), het geheim achter de woorden (Sod) [PaRDeS]. Lech Lecha betekent dan: “Ga met jezelf op reis”. Dit betekent dat door van plaats naar plaats te reizen, jouw invloed zich kan uitbreiden niet over één land maar over vele landen.

    Toen de Heilige tegen Abraham zei, “Gaat u uit uw land, uit uw familiekring en uit het huis van uw vader…” waar leek Abraham op? Op een kruik vol parfum met een stevig dichtgedraaide dop, neergezet in een hoek zodat de geur er niet uit kon. Zodra de kruik van die plek meegenomen was en opengemaakt, begon de aangename geur zich te verspreiden.
    Dus de Heilige zei tegen Abraham: “Abraham, er huizen vele goede daden in je. Reis van plaats naar plaats zodat de grootheid van jouw naam Mijn wereld rondgaat.”

    Abraham was opgedragen zijn woonplaats te verlaten met de bedoeling om te getuigen van het bestaan van een God Die niet aan een plaats gebonden is – de Schepper Die soeverein is in het gehele universum. Abraham en Sarah zouden als parfum zijn die overal waar zij gingen een vleug van hun aanwezigheid achterlieten. 

    In deze midrasj zit dit idee opgesloten: het lot van de eerste Joden voorafschaduwde reeds de loop door de tijd van hun nakomelingen die over de hele wereld verstrooid zouden worden om de kennis van God wereldwijd te verspreiden. Opmerkelijk is dat ballingschap hier niet als straf wordt gezien maar als een noodzakelijk uitvloeisel van een geloof dat overal God ziet. 

    Lech Lecha betekent: “Ga met jezelf op reis”, met je overtuigingen, jouw levenswijze en je geloof.

    3) Ga op reis naar jezelf

    Een derde interpretatie van Lech Lecha is meer mystiek. Dan betekenen deze twee woorden “Ga op reis naar jezelf”. 
    Rabbi David van Lelov zei dat de Joodse reis een reis is naar de wortel van de ziel.

    Met de woorden van rabbi Zushya van Hanipol: “Wanneer ik naar de hemel ga, zullen ze me niet vragen: Waarom was je niet Mozes? Ze zullen me vragen: Zushya, waarom was je niet Zusjya?” Abraham was gevraagd alle dingen achter zich te laten die ons tot iemand anders (kunnen) maken. Alleen door een lange en eenzame weg af te leggen, ontdekken we wie we werkelijk zijn. “Ga op reis naar jezelf”.

    4) Ga zelf alleen op reis

    Er is echter ook een vierde uitleg: “Ga zelf alleen op reis”. 
    Slechts iemand die alleen wil komen te staan als enkel en uniek persoon, kan de God aanbidden die alleen, een en uniek is. Slechts een persoon die in staat is de natuurlijke bronnen van identiteit achter zich te laten – thuis, familie, cultuur en samenleving – kan God ontmoeten Die boven en buiten de natuur staat.

    Een reis naar het onbekende is een van de grootst mogelijke uitdrukkingen van vrijheid. 
    God wilde dat Abraham en zijn nageslacht een levend voorbeeld zijn van wat het is om de God van vrijheid te dienen, in vrijheid en omwille van vrijheid. 

    Lech Lecha betekent: Laat alles achter je wat een mens voorspelbaar maakt, onvrij, beperkt. Laat de sociale structuren achter je, familiedruk, je geboorteomstandigheden.

    Aan Abrahams kinderen werd opgedragen mensen te zijn die de natuurwetten weerstaan omdat ze weigerden zichzelf te definiëren als ‘producten der natuur’. Dat betekent niet dat economische, biologische of psychologische krachten geen rol hoeven te spelen in menselijk gedrag. Dat doen ze zeker. Maar met voldoende verbeeldingskracht, vastberadenheid, discipline en moed kunnen we boven deze factoren uitstijgen. Abraham deed dat, en in de meeste tijden deden zijn kinderen dit ook.

    Degenen die alleen leven binnen de wetten van de geschiedenis, zijn aan deze wetten onderworpen. Maimonides zei: Dat wat ook maar ‘natuurlijk’ is, is onderworpen aan desintegratie en verderf. Dit is wat feitelijk het lot was van elke beschaving die op het wereldtoneel verschenen is. Abraham zou echter de vader worden van een am olam, een eeuwig volk dat niet in verval zou raken of ten onder gaan. Een volk dat buiten de wetten der natuur wil staan. 

    Wat voor andere volken natuurlijke gegevenheden zijn zoals land, thuis en familie, zijn in het Jodendom onderwerpen die vallen onder godsdienstige geboden. Er moet naar gestreefd worden. Ze maken onderdeel uit van een reis. Ze zijn ons niet in het allereerste begin gegeven en kunnen ook niet als vanzelfsprekend gezien worden.

    Abraham moest de dingen achter zich laten die de meeste mensen en volken maken tot wat ze zijn; hij moest voor een land, een Joods thuis en een familiestructuur de funderingen leggen die niet bloot staan aan economische krachten, biologische drijfveren en psychologische conflicten, maar ontvankelijk zijn voor het woord en de wil van God.

    In deze betekenis bedoelt Lech Lecha: voorbereid worden op een vaak eenzame reis. 
    “Ga zelf alleen op reis”. Een kind van Abraham zijn, is de moed hebben anders te zijn, om de afgoden van de tijd uit te dagen – wat ook die afgoden zijn en in welke tijd dan ook.

    In een tijd van polytheïsme betekende het dat je het universum ziet als het product van een enkele creatieve wil, en daarom niet als betekenisloos maar samenhangend en betekenisvol. 
    In een tijd van slavernij betekende het dat je de status quo weigert te accepteren in de naam van God. In plaats daarvan daag je in Gods naam die status quo uit.
    Ten tijde dat macht aanbeden werd, betekende het een samenleving opbouwen die zorg draagt voor de zwakken, weduwen, wezen en vreemdelingen.
    Tijdens de eeuwen waarin de massa’s onwetend waren, betekende het dat onderwijs naar voren werd geschoven als de sleutel naar menselijke waardigheid; het stichten van scholen om wereldwijd te voorzien in de mogelijkheid van lezen en schrijven. 
    Toen oorlog de toetssteen voor mannelijkheid was, betekende het: streven naar vrede.
    In tijden van radicaal individualisme zoals in onze tijd, betekent het dat we niet zijn wat we bezitten, maar wat we delen; niet wat we kopen maar wat we geven; dat er iets hogers is dan trek hebben en verlangens – namelijk de roep die tot ons komt zoals die tot Abraham kwam van buiten onszelf, en die ons aanmaant iets bij te dragen aan de wereld.

    “Joden,” schreef Andrew Marr, “zijn werkelijk anders geweest; ze hebben de wereld verrijkt en uitgedaagd.” Het is de moed om alleen te reizen als het noodzakelijk is, om anders te zijn, om tegen het getij in te zwemmen, om te spreken over het absolute van de menselijke waardigheid onder Gods soevereine bestuur in een tijd van relativisme. Deze moed is het die opgeborgen lag en te voorschijn kwam in de woorden Lech Lecha.

    Een Jood te zijn, is gewillig zijn om de stille zachte stem van de eeuwigheid te horen die ons aanzet op reis te gaan, in beweging te komen, door te gaan en Abrahams reis voort te zetten richting die onbekende bestemming aan de verre horizon van de hoop.

    Over de auteur