fbpx
  • Israëlnieuws via Whatsapp

  • Nieuws

    Amerika: geen veilige thuishaven meer …

    5 juli 2019

    Dr. Mordechai Kedar reist regelmatig naar Amerika om lezingen te geven. Zo komt hij bij Amerikaanse Joden van allerlei pluimage. Dit jaar ontdekte hij voor het eerst een gevoel van onbehagen. Het veilige Amerika, waar Joden in alle vrijheid konden leven, lijkt niet langer een realiteit.

    Vijf van de weken tussen Pesach en Sjavoeot bracht ik dit jaar door met een lezingentoer in Amerika en Canada. Zoals ik elk jaar doe. De eerste toer vond plaats in 2009, dus dit was de 11de keer. Onder degenen die mij uitnodigen om te komen spreken zijn leden van academische instituten, Joodse en niet-Joodse openbare organisaties, gemeenschapscentra en individuen. De onderwerpen van mijn lezingen cirkelen rond mijn onderzoek van het Midden-Oosten, waaronder Israël, en evenzo van de islam in z’n landen van oorsprong en de landen waarnaartoe de islam zich heeft verspreid.

    De Joodse instituten die me uitnodigen doorlopen het scala van de Noord-Amerikaanse Joodse cultuur: van liberaal-progressieve synagogen als reform- tot orthodoxe en zelfs ultraorthodoxe gezelschappen. Ik word uitgenodigd door Joodse organisaties als IAC (Israeli American Council) en gevraagd te spreken in Ivriet. Tijdens elke toer ontmoet ik mensen met allerlei verschillende meningen, hoor diverse benaderingen tot onderwerpen en luister naar complexe ideeën.

    “Israël moet zich voorbereiden op het opnemen van een massale alija uit de Verenigde Staten.”

    Wanneer hier en daar het onderwerp van het Noord-Amerikaanse Jodendom ter sprake kwam, kreeg ik tot nu toe de onweerlegbare indruk dat de Joden van Amerika en Canada zich veilig en in een thuishaven voelen en zich wanen in het Beloofde Land. Noord-Amerika was als zodanig aangemerkt omdat Joden daar rustig leven in een land verstoken van antisemitisme en anti-Joodse discriminatie; waar ze deel uitmaken van alle politieke en sociale kringen en geen oorzaak hebben zich zorgen te maken. Ze voelen zich veilig en zeker omdat algemeen gesproken het geweldsniveau in de Amerikaanse publieke sfeer laag is; en waar dat niet zo is, daar worden Joodse gemeenschapscentra en synagogen door de politie beschermd.

    Een reform rabbi maakte op een keer zijn gevoelen hierover duidelijk kenbaar toen hij me vertelde dat ‘ballingschap’ een denkbeeld is, niet een geografische constructie. Elk land waarin Joden veilig en een zeker leven kunnen leiden, kan niet beschouwd worden als ‘ballingschap’, zei hij. Omdat het woord ‘ballingschap’ refereert aan een land waar Joden niet hun godsdienstige, culturele en fysieke levens op vrije en veilige wijze in stand kunnen houden. De verborgen boodschap in zijn woorden was dat Israël meer weg heeft van een ‘ballingschap’ dan Amerika; omdat de veiligheidssituatie in de Joodse staat altijd de overhand heeft, en dat reformrabbijnen niet in alle vrijheid hun gemeentes kunnen leiden zoals ze dat in de VS doen.

    Veranderende sfeer

    Dit jaar was echter de sfeer die me tegemoetkwam tijdens mijn lezingentoer volkomen anders. Een behoorlijk groot aantal Joden van allerlei culturele achtergronden spraken duidelijk en openlijk over hun vrees met betrekking tot twee dingen: de toename van Jodenhaat, en de verslechterende veiligheidssituatie. (Ik probeer de term antisemitisme te vermijden omdat Arabieren ook ‘Semieten’ zijn.)

    De redenen voor de toename van anti-Joodse gevoelens zijn velerlei en gevarieerd:

    • de christelijke Europese nalatenschap die naar de Nieuwe Wereld verhuisde
    • Joden die geïdentificeerd worden als kopstukken van de gevestigde orde, zowel op financieel gebied als in de media, politiek, op academies, in kunst en het maken van films
    • Joden die verwikkeld raakten in schandalen in de wereld van de film (bijvoorbeeld Harvey Weinstein) en in financiële zwendel (Bernie Madoff)
    • toegenomen islamitische immigratie naar Amerika leidend tot politieke invloed zoals te zien in de verkiezing van drie moslimleden in de Senaat en huis van afgevaardigden voor de eerste keer in de geschiedenis van de VS
    • Joden die zich identificeren met Israël
    • en meerdere …

    Joden in publieke en politieke functies

    Het is belangrijk te bedenken dat Joden politieke functies bekleden die hen publiekelijk zichtbaar maken. Onder de liberale Joden die president Obama omringden, waren Ram Emanuel, Dan Shapiro (toen Amerikaans ambassadeur in Israël), Jeremy Ben Ami (leider ‘J Street’ – lobbyorganisatie met anti-Israël trekken) en Jonathan Greenblatt (leider ADL – organisatie die tegen antisemitisme strijdt) en anderen. Veel Amerikanen die tegen Obama waren, vooral de republikeinen, richtten hun pijlen, ook subtiele, op deze Joden.

    Aan de andere kant is president Trump ook omgeven door Joden, politiek conservatieven en zelfs religieus-orthodoxen: zijn dochter Ivanka, schoonzoon Jared Kushner, adviseur Jason Greenblatt, David Friedman (Amerikaans ambassadeur in Israël), Michel Cohen, Steve Mnuchin (minister van Financiën) en anderen. Een anti-Trump Amerikaan maakt zich niet druk om de Joden die dichtbij de president staan.

    Het is ook de moeite waard te vermelden dat in vorige republikeinse regeringen eveneens Joden op hoge posten zaten zoals de plaatsvervangend minister van Defensie, Paul Wolfovitz onder president George W. Bush; ook andere Joden namen toen sleutelposities in. De democratische president Clinton zette Joden als D. Ross, R. Holbrooke en Martyn Indyk in hoge posities. De Joden hebben zich lange tijd gevoeld tussen de republikeinse hamer en het democratische aambeeld.

    Identificatie met geld

    Het identificeren van Joden met ‘groot geld’ is een wijdverbreid verschijnsel in Amerika. Om verschillende redenen: vooraanstaande investeringsbanken – Lehman Brothers en Goldman Sachs bijvoorbeeld – werden door Joden opgericht en dragen nog steeds hun namen. Tijdens de financiële crisis uit de jaren 2008/2009 stonden beide banken in het epicentrum van de aardbeving die de economie, media en de gewone man trof. Bernie Madoff, de Joodse ‘investeerder’, verloor de vermogens van duizenden Amerikaanse burgers.

    Joden zijn de meest in het oog lopende gevers aan Amerikaanse liefdadigheidsdoelen, zoals ziekenhuizen, universiteiten en organisaties die de behoeftigen helpen. Joden doneren aan deze doelen omdat zij een verantwoordelijkheid voelen tegenover de Amerikaanse samenleving die hen met grenzeloze genegenheid accepteerde en opnam. De namen van de donateurs staan voor iedereen duidelijk zichtbaar vermeld op gedenkplaten bij en boven de ingangen van deze vele instituten. Het probleem is, dat wanneer een hardwerkende Amerikaan die moeite moet doen om brood op de plank te krijgen, deze Joodse namen trots ziet blinken op de ingangen van ziekenhuizen en universiteiten – die soms zeer hoge collegegelden vragen – , dat hij de Joden associeert met geld. Op deze manier werkt de generositeit van Joden tegen de donateurs en de groep waar ze bij horen.

    De nieuwe islamitische volksvertegenwoordiger in Amerika, Ilhan Omar, wist wat ze deed toen ze sprak over de connectie tussen Joden en ‘Benjamins’ – een aanduiding van het Amerikaanse 100 dollarbiljet waar een portret van voormalig president Benjamin Franklin op staat.

    Heden ten dage staan er twee Joodse miljardairs duidelijk op de kaart van de Amerikaanse politiek. Zij verlenen aan de partij van hun keuze belangrijke financiële steun. De ene is Sheldon Adelson die ‘rechts’ steunt, en de ander is George Soros die achter ‘links’ staat. Aan de tegenovergestelde kanten van de politieke kaart zijn beiden de bron van woede jegens hen die tegen de politieke partij tekeergaat aan wie elk bijdraagt.

    Wortels van Jodenhaat in Europa en Amerika

    De wortels van Jodenhaat en de oorzaken ervan zijn in talloze artikelen en boeken geanalyseerd. Ik wil hier slechts twee belangrijke factoren aan toevoegen die algemeen gelden in de Arabische-moslimwereld van het oosten en de westerse Europees-christelijke wereld.

    1. De twee godsdiensten christendom en islam zijn beide ‘dochterreligies’ van het Jodendom; beide ontwikkelden ‘vervanging theorieën’ volgens welke beide zichzelf beschouwen als de ware godsdiensten die het in onbruik geraakte Jodendom vervangen, en waarvan de aanhangers onderworpen en vernederd moe(s)ten worden onder christelijke en moslim overheersing.

    2. Joden leefden in deze beide culturen onder de volken en aangezien Joden per definitie ‘anders’ zijn, bestaan er altijd velen die hen haten. Het bewijs dat deze twee factoren – de religieuze en de realistische – de basis zijn van de Jodenhaat, is het feit dat in drie andere culturen – de Chinese, Japanse en Indiase – er geen Jodenhaat voorkomt. Waarom niet?
    a) Er bestaat geen verbinding tussen de plaatselijke religies en Jodendom.
    b: Joden leefden niet onder de Chinese, Japanse en Indiase volken. Joden worden daarom niet gezien als de ‘ander die ten koste van ons onder ons leeft’. Daarom zijn ze ook niet gehaat.

    Jodenhaat immigreerde lang geleden van Europa naar Amerika. Maar vandaag is de bron ervan de islam en Jodenhaat neemt toe wanneer de islamitische aanwezigheid in de publieke en politieke sferen meer uitgesproken wordt. Het aantal moslims in de VS groeit vandaag de dag, terwijl het aantal Joden constant blijft. De meeste Amerikaanse Joden zijn liberaal en meer dan 70% stemt op de Democratische partij. Hierdoor worden zij het doelwit van degenen die democraten haten. In het midden van de vorige eeuw bevonden Joden zich in het centrum van de strijd om burgerrechten voor Afro-Amerikanen, en ze worden vandaag aangetroffen als koplopers van publiek activisme om Syrische migranten – doorgaans moslims – op te nemen. Amerikaans ‘rechts’ ziet dit Joodse activisme in negatief licht en tijdens hun demonstraties hoor je dan ook de slogan: “Joden zullen het niet van ons overnemen.”

    Uitingen van groeiende Jodenhaat

    De groeiende haat richting Joden blijkt uit een dramatische stijging van het aantal incidenten waarbij deze haat tot uiting kwam; het meest schokkend zijn de schietpartijen. Soekot 2018 was er een schietpartij in Pennsylvania, in Pittsburgh. Dat was het werk van de moordenaar Robert Bowers die de Boom des Levenssynagoge binnendrong en elf mensen in koelen bloede doodde en zes verwondde. De tweede gebeurde afgelopen Pesach 2019 toen moordenaar John Ernest het Chabad House in Poway te Californië binnenstapte, iemand doodde en drie anderen verwondde. In beide gevallen citeerden de aanslagplegers uit de anti-Joodse Turner Dagboeken, geschreven in 1978 door een Amerikaanse nazi, William Luther Pierce die ook onder zijn pseudoniem Andrew MacDonald schrijft.

    Een andere factor die een schaduw werpt op Joods leven in Amerika is de versterking van antikapitalistische denkbeelden en negatieve meningen met betrekking tot ‘bevoorrechte’, rijke gezonde blanken door groepen die zichzelf zien als achtergesteld: gekleurde mensen, armen en gehandicapten. Joden worden als bevoorrecht beschouwd en horen om die reden bij het ‘onderdrukkings- en uitsluitingssysteem’ dat de bevoordeelden in stand houdt tegenover de onderdrukten die uitgesloten blijven van de voorrechten van de rijken.

    Door veel Amerikaanse Joden wordt Israël steeds meer als een last beschouwd nu kritiek op Israëls zelfverdedigingsbeleid toeneemt. De stichting van de Joodse staat ten koste van de ‘ongelukkige Palestijnen’ wordt in twijfel getrokken. Omdat Israël als een ‘koloniale entiteit’ wordt gezien, is de vraag naar Israëls bestaansrecht wijdverspreid in Amerikaanse academische kringen waar er bij tientallen jaren studentengeneraties op gehamerd is te geloven dat Joden geen recht hebben op een nationaal tehuis. Joden die op universiteitscampussen zich met Israël identificeren, zijn onderworpen aan kritiek en hatelijke opmerkingen van docenten die dreigen hun cijfers negatief te beïnvloeden en van studiegenoten die hen fysiek bedreigen.

    Het is noodzakelijk de betrokkenheid van Joodse organisaties te noemen die zowel deze kritiek op Israël aanwakkeren als haat tegen Israël: Joodse Stem voor Vrede (Jewish Voice for Peace, Vrede Nu (Peace Now), J Street (zie onder: Joden in publieke en politieke functies). Elk van deze organisaties werkt op een eigen manier en met eigen methoden. Activisten in deze organisaties denken dat als Israël tegen z’n directe buren alleen ‘vriendelijk’ zou ‘optreden’ – volgens hun denkbeelden van wat dat inhoudt – zij, de Joodse liberalen en progressieven, gemakkelijker door de Amerikaanse maatschappij aanvaard zouden worden.
    Ze realiseren zich niet het simpele feit dat Jodenhaat niets van doen heeft met Israël, niet ontstaan is in 1948, maar diep geworteld in de westerse cultuur, net zoals het dat is in de islamitische cultuur.

    Reacties op toename haat

    Vele jaren was Amerika voor Joden het ’Beloofde Land’. Het was het land van immigranten waar zij gelijke rechten konden genieten, respect en waardering ontvingen, precies zoals de andere immigranten die aankwamen dat kregen. Het was ook een veilige haven – zeker in vergelijking met de veiligheidssituatie in Israël, een land waar niemand de tassen controleert van de mensen in het winkelcentrum, trein- of busstation zoals ze in de Joodse staat doen.

    De toename van Jodenhaat in de laatste jaren heeft echter een domper gezet op dat gevoel van veiligheid. De moorddadige aanslagen die het afgelopen jaar Joden troffen, hebben het idee ‘veilige haven’ uit elkaar doen vallen. Nu hebben veel synagogen politiebescherming op Sjabbat, tijdens feestgebedsdiensten in de synagogen en andere activiteiten gedurende de week.

    Een aantal Joden heeft een organisatie opgericht met de naam ‘Joden kunnen schieten’. Hun keppels zijn geborduurd met de woorden ‘Niets zegt Nooit Weer zoals een Gewapende Jood.’ Op de binnenkant van de keppel staat een uitspraak van een Joodse wijze: ‘Als iemand komt om jou te doden, zorg er dan voor dat je hem eerst doodt.’
    Er zijn Joden die met een geweer naar de synagoge gaan. Maar gaat dat het probleem van Jodenhaat oplossen? En wat kan de gewapende Jood beginnen als de moordenaar een automatisch wapen bij zich heeft? Wat gaat er gebeuren als een groep mensen gewapend met automatisch geweren een synagoge aanvalt waar een enkele bewaker met een pistool voor de deur staat? Is dit een onvoorstelbaar scenario?

    Veranderingen in wereldbeeld en de gevolgen

    Tijdens mijn lezingentoer tussen Pesach en Shawoe’ot ben ik me bewust geworden van de enorme verandering in het wereldbeeld van veel Amerikaanse Joden. De vrees voor Jodenhaat en terreuraanslagen werd tot een reële mogelijkheid, een allesomvattende onderstroom.

    Het resultaat zal twee tegengestelde trends versterken:
    1) Joden die niet wezenlijk in verbinding staan met de Joodse gemeenschap gaan hun Jood-zijn als een toenemende last ervaren die ze proberen zo weinig mogelijk zichtbaar te maken: zolang ze maar veilig kunnen integreren in de omringende maatschappij en het lot van de Amerikaanse Joden van zich afgeschud hebben.
    2) Daartegenover staan Joden die hun identiteit niet willen of kunnen verbergen vanwege hun kleding, zijlokken, baarden en geloof. Zij zullen zichzelf omringen met werkelijke of virtuele muren om zichzelf en hun gemeenschappen te beschermen in Joodse wijken (zoals Williamsburg, Brooklyn) of steden (zoals Monsey en Munroe). Anderen zullen in navolging van de Franse Joden de conclusie trekken: het leven in Amerika opgeven en verhuizen naar Israël.

    Israëls politieke systeem weerspiegelt de denkrichting van z’n bevolking: ’rechts’ wordt gestaag sterker en ‘links’ wordt op den duur procesmatig zwakker. Het politieke systeem in Amerika daarentegen is gebaseerd op een soort pendelbeweging die soms de democraten de macht in handen geeft zoals aan Carter, Clinton en Obama. Andere keren worden de republikeinen in het zadel geholpen zoals Reagan, vader en zoon Bush, en Trump. Het is mogelijk dat na Trump – als reactie op zijn manier van denken en gedrag – de politieke pendelbeweging een radicale linkse Jood als Bernie Sanders en de liberale progressieve agenda van zijn volgelingen naar voren schuift. Dat zal de anti-Joodse gevoelens onder Amerikaans ‘rechts’ tot nieuwe hoogten doen stijgen; hopelijk niet hun anti-Joodse daden.
    Ik zie geen weg om de ‘anti-Joodse geest’ weer terug in de fles te brengen – en ik ben er niet zo zeker van of hij daar ooit in gezeten heeft.

    De geschiedenis van de 20ste eeuw leert dat hoe meer de Joden geïntegreerd waren in de samenleving waarvan ze deel uitmaakten, hoe sterker ze gezien werden als een bedreiging voor die samenleving, en des te groter werd de haat waartoe ze inspireerden.
    In het Weimar-Duitsland van vóór WOII, Oostenrijk en Nederland stonden Joden het hoogst op de sociaaleconomische ladder, waardoor de Jodenhaat in deze landen erger was dan in de oost Europese landen. Tot voor kort voelden de Amerikaanse Joden dat Amerika wezenlijk anders is dan Europa, dat ‘het niet hier kan gebeuren.’
    Dat gevoel is aan het wegebben.

    Israël moet zich voorbereiden op het opnemen van een massale alija uit de Verenigde Staten. Deze alija zal het gevolg zijn van het feit dat de Joodse gemeenschap van Amerika tot de conclusie komt dat de VS opgehouden heeft een veilige haven voor Joden te zijn. Net zoals de Joodse gemeenschap destijds in Europa daarachter kwam.

    Canada is niet veel beter. En wat in Mexico, Argentinië en Brazilië gebeurt, laat staan in Venezuela, zal veel Joden in die landen aanmoedigen weg te trekken en naar Israël te emigreren. Ik geloof dat een massale alija uit Noord-, Midden-, en Zuid-Amerika op z’n hoogst een kwestie is van een paar jaar. De vraag waar Israël mee te maken krijgt is welke stappen te zetten om deze toekomstige en gezegende golven van immigratie succesvol te laten verlopen.

    Over de auteur