fbpx
  • Israëlnieuws via Whatsapp

  • Nieuws

    Vergeet niet dankbaarheid te tonen

    Rabbijn mr. drs. R. Evers - 9 september 2019

    Veel communicatie is non-verbaal. Sommigen zeggen zelfs dat maar 25% van onze communicatie verbaal is. De rest gebeurt op andere wijze. Non-verbale communicatie is meer dan alleen lichaamstaal. Het is je uitstraling in de meest brede zin van het woord.

    Om het helemaal ingewikkeld te maken, spreken de meeste mensen ook nog eens meerdere non-verbale talen tegelijkertijd, af en toe nog tegenstrijdig ook en vaak ook nog eens onbewust. De grote vraag is dan welke boodschap is de belangrijkste? Je wilt iets overbrengen, maar komt dat ook over?

    Het beste is het natuurlijk als je congruent bent in je boodschappen: dat je ook lichamelijk uitdrukt wat je met zoveel woorden zegt. En soms zeg je verbaal helemaal niets en toch kom je over.

    De Bijbel was natuurlijk al lang bezig met communiceren, ook zonder taal. Door kleding of gebaren straal je iets uit naar anderen. Daarom is de Thora heel precies op de kleding: signalen door gelaatsuitdrukkingen of oogcontact wordt al uitdrukkelijk in de Mondelinge Leer (Misjna) besproken, het komt allemaal ‘over’.

    Dankbasarheid

    Voor de Bikoeriem – de eerste rijpe vruchten van Israël – is veel aandacht in de Thora. De Joden stonden aan de grens van het Heilige Land. Zodra het land verdeeld zou zijn, moesten de Joodse boeren de Bikoeriem als offer naar de Tempel in Jeruzalem brengen.

    Met de intocht in het Heilige Land kreeg het Joodse volk al het goede van het land in de schoot geworpen. Ze hadden zeer veel redenen om dankbaar te zijn.
    Dankbaarheid is een verbindende, versterkende en creatieve kracht, die in onze maatschappij met zijn nadruk op ‘onze rechten’ maar al te snel vergeten wordt.

    Wij benadrukken doorlopend dat we overal recht op hebben, maar daardoor vermindert onze dankbaarheid. Dankbaarheid erkent de ander en de Ander. Met dankbaarheid toon je aan de ander (Ander) niet vergeten te zijn. Dankbaarheid is erkenning van wat de ander voor je betekent, voor je gedaan heeft en bijgedragen heeft aan jouw menswording en de groei van je persoonlijkheid.

    Aansprakelijk

    Dankbaarheid is moeilijk, want je erkent dat de ander een enorm belangrijke rol in je leven en ontwikkeling heeft gespeeld. Het is altijd mogelijk dat de ander je daarop aanspreekt en dingen van je eist.
    De joodse boeren mochten nooit vergeten met Wiens hulp zij op hun land in Israel gekomen waren. Ter herinnering aan de bevrijding en de intocht in Kena’an brachten zij ieder jaar weer bikoeriem.

    >“En je zult gaan tot de koheen…en tot hem zeggen: ik heb vandaag te kennen gegeven aan G’d (‘higadeti’), dat ik gekomen ben in het land dat G’d onze voorouders heeft gezworen ons te geven” (Deuteronomium 26:3)

    De verklaarder Rasji (1040-11050) legt hier uit dat de woorden: ‘en tot hem zeggen’ betekenen dat de boer hiermee aangeeft dat hij het goede dat door hem wordt genoten, niet wil ontkennen. Dankbaarheid verbindt ook met de toekomst. Dankbaarheid geeft aan dat er hoop is een positief vervolg, dat beloften gerealiseerd worden of op weg zijn uit te komen.

    Rasji had een probleem met het feit dat de boer in zijn verklaring bij de Bikoeriem niets inhoudelijks zegt. Hij dankt G’d niet. Hij zegt alleen dat hij aangekomen is in het land. Maar dat was duidelijk. Zonder deel in Israël had hij nooit de eerstelingen kunnen brengen.

    Pas verder, in het stukje dat wij ook op Seideravond lezen, staat iets meer van dank.

    Sommige verklaarders stippen nog een ander probleem aan: waarom staat het woord ‘higadeti’ (ik heb vandaag te kennen gegeven) in de verleden tijd? Wat heeft de boer dan verklaard? Tot op heden heeft hij niets gezegd! En hier komt het niet verbale gedeelte. Het woord ‘higadeti’ kan behalve ‘verbaal verklaren’ ook ‘niet-verbaal demonstreren’ betekenen.

    Zo staat in Psalmen (19:2) dat ‘de hemel verklaart het werk van Zijn handen’. Ook daar betekent het dat de hemel toont dat G’d hem gemaakt heeft. Ook elders in Tenach (de Bijbel) vinden we dat de stam higadeti ‘tonen’ betekent.

    Non-verbale klap

    De verklaarders nemen ons mee naar 2 Samuel 19:7, waar koning David zijn gestorven zoon Avsjalom (Absalom) betreurt. Avsjalom was in opstand gekomen tegen zijn vader en had David uit Jeruzalem verjaagd. Davids generaal, Jo’av, geeft koning David een standje. Jo’av en vele anderen hadden hun leven gewaagd om David te redden uit de handen van Avsjalom:

    “Vandaag laat u zien dat u geen officier of dienaren heeft”. David heeft dit nooit verklaard, maar wat Jo’av David duidelijk maakte was dat zijn rouwgedrag om Avsjalom in feite een non-verbale klap in het gezicht was van allen die David hadden geholpen.

    Geen woorden maar daden

    Hetzelfde geldt voor de Bikoeriem (eerstelingen). Geen woorden maar daden. Dankbaarheid verbindt het verleden en de toekomst van het Joodse volk met het heden. Wanneer men zijn vruchten naar Jeroesjalajiem (Jeruzalem) brengt, laat men zien, dat men niet alleen het land in bezit heeft genomen, maar ook genoten heeft van het land. Hiermee heeft men zijn dankbaarheid getoond.

    Dat is wat Rasji duidelijk wilde maken. Dankbaarheid vormt de basis voor continuiteit. En daar gaat het om in het Jodendom. Dankbaarheid schept verplichtingen, in de religie met name richting het Opperwezen. We neigen er namelijk maar al te vaak en al te gemakkelijk toe G’ds zegen in alles wat wij doen, vanzelfsprekend te vinden en G’d te vergeten. Zeker als het ons goed gaat.

    Waarschuwing na goede oogst

    Na de goede oogst volgt een waarschuwing. We mogen ondanks de overvloed G’d nooit vergeten. Dat staat ook al eerder, in het tweede stukje van onze dagelijkse geloofsbelijdenis Sjema (in Deuteronomium 11:14-16): “Ik zal je regen geven op je land en je zult het graan oogsten, je zult het eten en verzadigd raken. Pas op jezelf dat je hart je niet misleidt en dat je niet van G’d afgewend raakt en andere goden gaat dienen”.

    Deze gedachte wordt herhaald (Deuteronomium 28:47): “Omdat jullie G’d niet hebben gediend met vreugde en met goedhartigheid, toen jullie al het goeds hadden”. Dankbaarheid leidt tot vreugde, ook om de kleinste dingetjes. Dankbaarheid ontspant. Dankbaarheid doet in onze moderne omgeving waarin iedereen ‘totaal zelfstandig en radicaal autonoom’ probeert te zijn, wat ongemakkelijk aan. Maar dankbaarheid erkent. Erkent G’d als de duurzaamste kracht in het Universum. Ons autoriteitsconflict leidt tot opstand en rebellie. Dankbaarheid roept ook weerstand op.

    Hetzelfde thema vinden we uiteindelijk tegen het einde van de Thora (Deuteronomium 32:15): “En Jesjoeroen (het Joodse volk) werd vet en kwam in opstand tegen G’d”. De zegen van overvloed is een tweesnijdend zwaard. Er bestaat altijd het risico dat men de Bron van alle zegen vergeet. De Thora waarschuwt hier zo vaak voor omdat we het zo vaak vergeten.

    Over de auteur