fbpx
  • Israëlnieuws via Whatsapp

  • Nieuws

    Voltooid leven?

    Rabbijn mr. drs. R. Evers - 28 februari 2020

    Ik was altijd al een roepende in de woestijn. Mijn eerste ‘grote daad’ als rabbijn veertig jaar geleden was een brede rondetafeldiscussie aangaan met allerlei ouderen, die meenden dat ze, als ze hun leven voltooid vonden, recht op een ‘pilletje’ hadden. Mijn (Joodse) huisarts zat erbij. Die werd accuut onder druk gezet: “Je geeft me toch een pilletje als het zover is? Anders zoek ik een andere arts”. Alleen God beslist wanneer mijn leven is voltooid.

    Als ik de achtergrondverhalen lees over ‘voltooid leven’ gaat het meestal om veel (lichamelijke) pijn, eenzaamheid, psychische pijn, gevoelens van zinloosheid, nutteloosheid, vervreemding en depressie. Allemaal veelvoorkomende menselijke en volslagen begrijpelijke emoties. Ik krijg bezoek van een vertwijfeld echtpaar. Zijn vrouw is radicaal tegen euthanasie bij psychisch lijden. Haar man gelooft niet dat elke patiënt beter kan worden. Hij vindt euthanasie weigeren een grove overschatting van onszelf als hulpverlener. Zij meent dat iedereen behandelbaar is.

    Een vriend schreef me een doordringende doordenker. Wanneer een pil voor zelfdoding bij de gedachte van voltooid leven gelegaliseerd wordt, is het einde van de westerse maatschappij ingeluid. Stel een pil voor zelfdoding wordt legaal in de handel gebracht, zoals in Holland. Dat houdt dat in, dat de mens zelfbeschikking krijgt over leven en dood. En dat het ontstaan van leven niet meer iets natuurlijks is of zelfs bovennatuurlijks. De mens heeft zich dan losgerukt als natuurlijk wezen en als veredeld dier dat zelf deze beschaving gecreëerd heeft.

    In het Bijbelse verhaal waren er in de tuin van Eden twee bomen waar je niet van mocht eten. Van de boom van het goed en kwaad werd wel gegeten. Toen zag de mens dat hij naakt was. Hij schaamde zich. G’d verdreef de mens. Uit het paradijs om te voorkomen dat deze ook zou eten van de boom van Leven en Dood. Die tijd hebben we nu inmiddels bereikt.

    Dan gaan we kinderen opvoeden die carrière moeten maken. Want we willen allemaal een goed leven hebben, het liefst met zo weinig mogelijk inzet en zoveel mogelijk plezier, genot en rijkdom. Want het leven gaat dan alleen nog maar om de welvaart van de mens. En wanneer die welvaart dan bereikt is (met deze pil als (emotioneel) chantagemiddel achter de hand) en het in het leven even niet naar de zin gaat, dan nemen we gewoon deze pil. En deze persoon is opeens verdwenen van de aardbol. Schuld of boete, bezinning of inkeer kende hij niet, het leven was hem niet naar de zin. Dus stoppen we ermee. Heeft dit nog iets met groei, verbondenheid, G’d of natuur te maken?

    Of heeft dit nog iets met sociale verantwoordelijk van doen? Het einde is dan werkelijk zoek. Het begin van het leven heeft geen enkel creatief perspectief meer. Niemand is meer verantwoordelijk voor elkaar. Meneer X is er vandaag niet meer op kantoor. Hij had een moeilijke dag. Hij vond zijn leven voltooid.

    Wel erg knullig zijn dit soort discussies op de sociale media. Wanneer men veronderstelt dat de mens zelfbeschikkingsrecht heeft, dan heeft men het echt mis. Ieder mens is verbonden met een sociale structuur, hoort bij een systeem of is dienaar van G’d.

    Sjabat

    Op een rustdag Sjabat is er naast het genoegen van de rust ook sprake van innerlijke regressie van de werkweek. De mens moet kunnen terugkeren naar zijn oorsprong. Daar dient de rustdag voor. We kunnen als volledig mens niet leven in een maatschappij die alleen maar progressie kent. En deze eindeloze progressiedrang heeft ons economische succesrobotten gemaakt in plaats van een wezen met een ziel. De ziel, die ook voortbestaat, na de dood. Want ook na de dood is het leven nog niet voltooid.

    Wie beslist? Beslis ik of beslist G’d? Iedereen heeft zijn eigen opvatting over de vraag wanneer hun leven voltooid is. Maar dat is geen reden om er een eind aan te maken. De Thora verbiedt dit expliciet reeds in de eerste hoofdstukken van Genesis (9:15).

    De normen vervagen en de grenzen worden verlegd. De centrale rol van het geweten van mensen in moeilijke situaties acht ik onaanvaardbaar. Religieus gezien moet de mens hier op aarde een bepaalde opdracht vervullen. Ook psychologisch acht ik het zelfbeschikkingsrecht van de mens moei­lijk te verteren. De grenzen van het leven vervagen. Het graf wordt de toevlucht voor moeilijke problemen, terwijl er in feite niets opgelost wordt. De opdracht iets van het leven te maken, verschuift naar de ach­tergrond.

    De werkelijk dappere mensen in onze maatschappij zijn zij die hun problemen hebben weten te ontstijgen, zij die de confrontatie met de dood aandurven en dit kunnen omzetten in een positieve ervaring. Ik geef toe – het blijft een zware opgave. Maar het is wel de laatste grote daad die we kunnen doen hier op aarde …

    Over de auteur