Geboorte

britmila

Heb jij een naam? Rare vraag, zul je misschien denken, natuurlijk heb je een naam! Dat heeft toch iedereen? Oké dan, andere vraag. Wat betekent je naam? Hm, dat is wat moeilijker. Van veel namen weet je niet gelijk wat ze betekenen. Er zijn boeken waar je in op kunt zoeken wat je naam betekent of je kan het gemakkelijk via Google vinden. Maar zelfs dan weet je het soms niet zeker. Vaak krijg je verschillende antwoorden.

Je moet maar eens aan je ouders vragen waarom ze voor jouw naam hebben gekozen. Misschien is er iemand in de familie naar wie je bent vernoemd. Of ze vinden jouw naam heel mooi klinken. Het kan ook zijn dat ze een naam uit de Bijbel hebben gekozen. Toen je geboren werd, lieten je ouders iedereen je naam weten door een geboortekaartje te sturen.

Joodse mensen die in Nederland wonen, krijgen vaak twee namen: een Nederlandse en een Hebreeuwse. De Nederlandse naam is dan hun roepnaam. De Hebreeuwse naam gebruiken ze bij officiële gebeurtenissen. Bijvoorbeeld als ze gaan trouwen.

Joodse jongens krijgen hun Hebreeuwse naam tijdens de brit mila. Brit mila betekent ‘verbond van de besnijdenis’. De besnijdenis is een teken van het verbond dat de Here God met Zijn volk Israël sloot. Als het jongetje acht dagen oud is, wordt hij besneden. Dat doet niet zoveel pijn omdat het kindje plaatselijk is verdoofd. Na de besnijdenis wordt de Hebreeuwse naam van het jongetje bekendgemaakt.

Meisjes worden natuurlijk niet besneden. Toch wordt er voor hen ook een feest georganiseerd waarop de naam bekend wordt gemaakt. Dat kan in de synagoge of thuis gebeuren. Er wordt een zegen gebeden voor het meisje en haar naam wordt bekend gemaakt. Daarna is er, net als bij de brit mila, een feestmaaltijd.

Hoe Joden een naam kiezen? Vaak wordt er een naam gekozen uit de Bijbel. Zo zijn Levi, Binjamin (Benjamin) en Chawa (Eva) veel voorkomende namen. Wat ze nooit zullen doen, is een naam kiezen van iemand uit de familie die nog leeft. Wel vernoemen ze soms hun kinderen naar overleden familieleden. Sommige Joodse namen komen van Hebreeuwse woorden, bijvoorbeeld woorden uit de natuur. Zo betekenen Ilana boom, Arje leeuw en Sjosjanna roos.

Bar- en Bat-Mitswa

16980087499_5bcc36de00_k

Een verjaardag is altijd een groot feest. Je kijkt er soms al maanden naar uit. Ook Joodse mensen vieren hun verjaardag. Dat kan er vrolijk aan toe gaan. Maar als Joodse jongens dertien jaar worden, is het helemaal groot feest. Vanaf dat moment zijn ze namelijk volwassen. Mogen zij dan rijles nemen, of gaan stemmen? Nee, daar moeten ook zij nog even op wachten. Vanaf hun dertiende jaar zijn ze volwassen voor het geloof. Joodse mensen vinden dat jongens dan oud genoeg zijn om zelf het verschil tussen goed en kwaad te weten. Ze zijn dan verantwoordelijk genoeg om zich te houden aan de geboden uit de Bijbel.

In de Bijbel staan, zoals je weet, veel opdrachten: wat mag wel en wat mag niet. Natuurlijk moeten Joodse jongens zich daar ook aan houden als ze nog geen dertien jaar zijn! Maar vanaf hun dertiende zijn ze zelf verantwoordelijk voor hun gedrag. Een jongen die dertien jaar is geworden, noemen ze een bar-mitswa. Dat betekent zoon (bar) van het gebod (mitswa).

Als een jongen dertien is geworden, wachten ze met het feestvieren tot de sjabbat die op de verjaardag volgt. Op deze dag wordt de bar-mitswa in de synagoge naar voren geroepen. Hij mag dan een stukje uit de Thora, de eerste vijf boeken van de Bijbel, voorlezen. Dat valt niet altijd mee. De Thora is namelijk geschreven in het Hebreeuws. Daarom oefent hij al lang van tevoren het stukje dat hij die dag gaat voorlezen. Voor en na het lezen van de Thora worden er gebeden opgezegd. Die moet de bar-mitswa dus ook leren. Tot slot houdt hij een soort preek, waarin hij vertelt wat hij de afgelopen tijd geleerd heeft.

Tijdens de bar-mitswaviering wordt de jongen gezegend met de woorden:

Dat G’d je zal maken als Efraïm en Manasse,

De Eeuwige zal je zegenen en behoeden.

De Eeuwige zal je Zijn stralend gelaat toewenden en je genadig zijn.

De Eeuwige zal Zijn blik op je richten en vrede voor je stichten.

Vanaf nu telt de jongen in de synagoge mee als volwassen man. Als er minimaal tien mannen in de synagoge aanwezig zijn, mag er uit de Thora worden gelezen en kunnen er speciale gebeden worden opgezegd. Zo’n groep van tien mannen wordt een minjan genoemd.

En de meisjes? Die zijn met 12 jaar al volwassen. Een jaartje eerder dus. Natuurlijk heten zij dan geen bar-mitswa. Nee, zij worden bat-mitzwa genoemd, want bat betekent dochter.

Ook de bat-mitswa viert haar verjaardag in de synagoge. Anders dan bij de jongens leest zij niet voor uit de Thora. Haar leraar houdt die dag een speciale preek waarin hij vertelt over wat het meisje de afgelopen tijd geleerd heeft tijdens de Joodse les. Ook vertelt hij welke bijzondere eigenschappen zij heeft.

Daarna wordt zij gezegend met de woorden:

Dat G’d je zal maken als de aartsmoeders Sara, Rebekka, Lea en Rachel.

De Eeuwige zal je zegenen en behoeden.

De Eeuwige zal je Zijn stralend gelaat toewenden en je genadig zijn.

De Eeuwige zal Zijn blik op je richten en vrede voor je stichten.

Na afloop van de dienst wordt er een feestelijke maaltijd gehouden.

Trouwen

Joodse bruiloft

Zelf zul je nog wel niet getrouwd zijn, maar je hebt vast wel eens een trouwerij meegemaakt. Meestal is dat een groot feest. Alles is mooi versierd en de bruid en de bruidegom zien er op hun best uit. Je trouwt tenslotte niet elke dag! Een Joodse bruiloft lijkt veel op andere bruiloften. Toch zijn er ook een aantal dingen anders. Kijk maar eens mee.

Choepa De choepa is een soort afdakje. Daar staan de bruid en de bruidegom onder tijdens de huwelijksceremonie. De choepa is gemaakt van vier stokken met daaroverheen een kleed van stof. Soms wordt daarvoor een gebedsmantel gebruikt. De stokken worden versierd met bloemen en blaadjes. De choepa lijkt net een tent. Als je gaat trouwen, ga je samen onder één dak wonen. Daarom staat het bruidspaar onder de choepa.

Trouwringen De ringen zijn meestal gemaakt van goud. Er mogen geen juwelen op zitten. De ring moet namelijk helemaal rond en gaaf zijn. Zo moet ook het huwelijk zijn: zonder einde of onderbreking. Als ze de ring aan elkaar geven zegt de bruidegom: ‘Zie, door deze ring ben jij in heiligheid met mij getrouwd volgens de wet van Mosje (Mozes) en Jisraël (Israël).’

Ketoeba Al meer dan tweeduizend jaar tekenen Joodse mensen die gaan trouwen een ketoeba. Dat is een soort contract. Ze beloven daarin goed voor elkaar te zorgen en samen een Joods gezin te vormen. Naast het bruidspaar zetten ook twee getuigen en de rabbijn hun handtekening eronder. De ketoeba wordt tijdens de huwelijksceremonie hardop voorgelezen.

Sjeva berachot Een belangrijk deel van de trouwdienst is het uitspreken van zeven gebeden. In het Hebreeuws heet dat de sjeva berachot. Degenen die het voorlezen, danken God en vragen om vreugde en blijdschap voor het bruidspaar. Daarna neemt het paar een slokje wijn en zegent de rabbijn de bruid en de bruidegom.

Gebroken glas De bruidegom neemt een glas dat in een doek is gewikkeld. Dat legt hij op de grond en trapt hem stuk. Daarmee denkt het bruidspaar aan de verwoeste tempel. Zelfs op zo’n vrolijke dag als een trouwdag willen ze daar even bij stilstaan. Als dat is gebeurd, roept iedereen: mazzel tov! Goed geluk!

Afscheid

Joodse begraafplaats

Als er iemand is gestorven van wie je veel van hield, dan is dat heel verdrietig. Je mist hem of haar misschien wel elke dag. Vooral de datum dat iemand is overleden is moeilijk. Je denkt dan nog meer terug aan de tijd dat hij of zij nog bij je was.

Steentjes Joodse mensen branden elk jaar op de dag van het overlijden van een geliefde een speciaal licht. Dat blijft de hele dag branden. Soms is dat een kaars. Zo herdenken ze de overledene. Ook bezoeken ze die dag het graf. Als ze dat doen, leggen ze er een steentje op. Zo laten ze zien dat er nog steeds mensen zijn die aan de overledene denken. Vrienden en familie komen op bezoek om te laten merken dat ze meeleven. Dat is voor Joden een mitswa, een opdracht. Het is vooral belangrijk als er net iemand is overleden. Je hoeft dan niet zoveel te zeggen. Het is al een hele troost als je er gewoon bij bent.

Zeven De eerste zeven dagen nadat er iemand is overleden, heten sjiwe. Dat woord betekent ook zeven. In die week gaan de mensen die iemand zijn verloren niet naar hun werk. Ook dan laten ze een licht branden. In die zeven dagen wordt er weinig aandacht besteed aan het uiterlijk. Mannen scheren zich niet en vrouwen dragen geen make-up.

Na die zeven dagen gaan de rouwenden weer naar hun werk of school. Wel gaan ze voorlopig nog niet naar feestjes of andere vrolijke bijeenkomsten. Dat doen ze pas weer na dertig dagen na de begrafenis. Meestal wordt er pas een jaar na het overlijden een steen op het graf gezet. Dan is de rouwperiode officieel voorbij.

Vernielen Joodse graven worden nooit weggehaald. Daarom zie je op sommige plaatsen heel oude graven. Als er geen familie meer in leven is, zorgen andere Joodse mensen dat de graven netjes blijven. Als ook die er niet meer zijn, zorgen sommige christenen dat de graven netjes bijgehouden worden. Helaas gebeurt het wel eens dat mensen die Joden haten, de graven vernielen. Soms spuiten ze er zelfs hakenkruizen op. Je kunt je voorstellen hoe verdrietig dat voor de familie en vrienden is.

To Top