fbpx
  • De Egyptische ambassadeur in Israël, Hazem Ahdy Khairat schudt de hand van Israëls president Reuven Rivlin tijdens een ontmoeting in november 2017.
  • Israëlnieuws via Whatsapp

  • Nieuws

    Hoe Egypte in stilte Israëls bondgenoot wordt

    15 januari 2018

    Toen president Trump vorige maand Jeruzalem tot Israëls hoofdstad verklaarde, begon een Egyptische ambtenaar bij de geheime dienst op onopvallende wijze telefoontjes te plegen met presentatoren van verschillende invloedrijke talkshows in Egypte.

    Zoals al onze Arabische broeders, zou Egypte deze verklaring openlijk afkeuren, vertelde de beambte, kapitein Ashraf al-Kholi, aan de presentatoren. Maar onenigheid met Israël was niet in het nationaal belang van Egypte, zei kapitein Kholi. Hij vertelde de presentatoren dat in plaats van het Amerikaanse besluit te veroordelen, zij hun kijkers zou moeten overhalen om het te accepteren. Palestijnen, suggereerde hij, zouden wel genoegen nemen met de oninteressante stad op de Westoever Ramallah waar de Palestijnse Autoriteit gezeteld is.

    “Wij, net zoals al onze Arabische broeders, keuren deze zaak af. Daarna zal deze zaak een realiteit worden.”

    “Waarin verschilt Jeruzalem werkelijk van Ramallah?” vroeg kapitein Kholi herhaaldelijk in vier opnames van zijn telefoongesprekken die in handen kwamen van The New York Times. “Mee eens,“ was het antwoord van presentator Azmi Megahed die de authenticiteit van de geluidsopnames bevestigde.

    Tientallen jaren hebben machtige Arabische staten zoals Egypte en Saoedi-Arabië publiekelijk Israëls behandeling van de Palestijnen bekritiseerd, terwijl ze privé berustten in Israëls voortdurende bezetting van land dat de Palestijnen claimen als hun thuisland. Maar nu een feitelijk bondgenootschap zich aandient tegen gezamenlijke vijanden zoals Iran, de Moslim Broederschap, ISIS-militanten en de nasleepoproerigheden van de Arabische Lente, worden de Arabische leiders getrokken tot een steeds nauwere samenwerking met hun eens sterke tegenstander Israël. Hierdoor komen de posities van hoe men publiekelijk en privé zich ten opzichte van Israël opstelt, dichter bij elkaar te liggen.

    Ingeperkte visie

    President Trump brak met een centrale vooronderstelling van door Amerika gesponsorde vredesbesprekingen van 50 jaar, trotseerde tientallen jaren van Arabische eisen dat oostelijk Jeruzalem de hoofdstad van een Palestijnse staat moet worden, en wakkerde de vrees aan voor gewelddadige reacties in het hele Midden-Oosten. Arabische regeringen haastten zich om openlijk hun veroordeling te uiten, gedachtig aan de populaire sympathie voor de Palestijnse zaak.

    Egyptische staatsmedia rapporteerden dat president Abdel Fattah el Sisi persoonlijk tegen Trump geprotesteerd had. Religieuze leiders in Egypte dichtbij de regering, weigerden om vicepresident Mike Pence te ontmoeten, en Egypte diende een resolutie in bij de VN-Veiligheidsraad om Trumps verklaring ongedaan te maken. (Amerika veto’de deze resolutie, hoewel de Algemene Vergadering dagen later een gelijksoortige resolutie over de Amerikaanse afwijzingen aannam.)

    Koning Salman van Saoedi-Arabië – aantoonbaar de meest invloedrijke Arabische staat – wees eveneens Trumps verklaring publiekelijk af. Tegelijkertijd echter had het koninkrijk reeds in stilte een signaal afgegeven van instemming met of zelfs stilzwijgende goedkeuring van de Israëlische claim op Jeruzalem.

    Dagen voordat president Trump zijn aankondiging deed, drong de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman privé bij de Palestijnse president Mahmoud Abbas aan op acceptatie van een radicaal ingeperkte visie van soevereiniteit zonder een hoofdstad in oostelijk Jeruzalem. Dit gaven Palestijnse, Arabische en Europese ambtenaren aan die Abbas’ versie van de gebeurtenissen hebben gehoord. Saoedi-Arabië trok die rapporten openlijk in twijfel.

    Transformatie

    Alle door kapitein Kholi benaderde presentatoren namen zijn advies ter harte, en de meeste andere staatsmedia en pro-regering nieuwskanalen in de hele Arabische wereld hielden zich op de vlakte en zwegen opvallend over de status van Jeruzalem. Zelfs tien jaar geleden zou zo’n reactie ondenkbaar geweest zijn, veel minder nog tijdens de periode tussen 1948 en 1973 toen Egypte en haar Arabische bondgenoten drie oorlogen voerden met Israël.

    Shibley Telhami, een Amerikaanse Midden-Oostengeleerde aan de Universiteit van Maryland en het Brookings Instituut, noemde deze aanvaarding van Trumps verklaring ‘transformationeel’. “Ik denk niet dat het tien jaar geleden gebeurd zou zijn. Arabische leiders zouden duidelijk gemaakt hebben het niet te accepteren,” zei hij. In plaats daarvan houden nu zorgen over eigen stabiliteit de Arabische leiders bezig, en laten zij doorschemeren dat ze “wel een manier zullen vinden met Trumps besluit te leven” hoewel ze er niet achter staan. En “te leven met een Witte Huis dat voorbereid is om te breken met wat altijd taboes waren in de Amerikaanse buitenlandse politiek.”

    Twee woordvoerders van de Egyptische regering beantwoordden geen verzoeken om commentaar voor dit artikel. Kapitein Kholi was onbereikbaar.

    Talkshows

    Talkshows op televisie spelen een vormende rol in het ontwikkelen van het openbare debat in Egypte, en Egyptische geheime diensten geven vaak door aan de presentatoren van de programma’s welke boodschappen ze het publiek moeten voorhouden. De presentatoren geven er de voorkeur aan de gesprekken te typeren als journalisten die met ‘bronnen’ in gesprek zijn.
    Naast het opgenomen telefoongesprek met Azmi Megahed werden de opnames van drie andere opvallend gelijke telefoongesprekken met dezelfde geheime agent kapitein Kholi in handen gespeeld van The New York Times door een pro-Palestijnse tussenpersoon die niets van president Sisi moet hebben. De oorsprong van de opnames kon niet opgespoord worden.

    In een interview zei Megahed dat hij het eens was met kapitein Kholi op grond van zijn persoonlijke inschatting van de noodzaak een nieuwe uitbraak van geweld te vermijden. “Ik ben bevriend met Ashraf al-Kholi, en we praten voortdurend met elkaar,” zei Megahed. “Weer een intifada zou slecht zijn. Ik heb geen probleem met het zeggen van alle dingen in dat publiek gemaakte telefoongesprek.” Tegen de mensen die het daar niet mee eens zijn, zei hij: “We zouden alle mensen die willen vechten voor Jeruzalem met bussen kunnen oppikken en hen naar Jeruzalem toe rijden: ga, als je zo sterk bent. De mensen zijn de slogans en alles erom heen zo zat. Ik kijk alleen maar naar de belangen van mijn land.”

    Twee van de telefoongesprekken waren met andere bekende Egyptische gastheren van praatprogramma’s. Een van hen, Mofid Fawzy, ontkende snel dat hij deelgenomen had aan een dergelijke conversatie en hing onmiddellijk op. De andere presentator, Saeed Hassaseen ook parlementslid, stopte met het beantwoorden van boodschappen via de telefoon en trok zich terug uit plannen voor een interview nadat een journalist met Megahed en Fawzy contact gezocht had over de telefoongesprekken. Het vierde telefoongesprek was met een Egyptische zangeres en actrice, bekend als Yousra, die niet voor commentaar bereikbaar was.

    Standpunt

    Alle geluidsopnames lijken overeen te komen met openbare opnames van hun stemmen, en de gesprekspunten die kapitein Kholi in elk van de gesprekken aanvoert, volgt hetzelfde patroon als zijn conversatie met Megahed: “Ik belde juist om je te vertellen wat ons openbare standpunt is, dus als je op tv bent, of in een interview gevraagd word, dan vertel ik jou wat het standpunt is van Egyptes nationale veiligheidssysteem en hoe dat erin staat om de vruchten te plukken van de verklaring dat Jeruzalem Israëls hoofdstad is, oké?”

    Toen kapitein Kholi zijn gesprek met presentator Hassaseen op deze manier begon, antwoordde Hassaseen volgens de opname: “Geef uw orders, meneer. Ik sta te uwer beschikking.”
    “Wij, net zoals al onze Arabische broeders, keuren deze zaak af,” ging Kholi verder. Maar, voegde hij eraan toe: “Daarna zal deze zaak een realiteit worden. Palestijnen kunnen het weerstaan, en wij willen geen oorlog. We hebben genoeg op ons bord, zoals je weet.”

    De Egyptische krijgsmacht heeft meer dan vier jaar gevochten om te proberen een sudderend militant islamitische oproer in het noorden van de Sinaï neer te slaan. Soms hebben Egyptische regeringsmensen Hamas ervan beschuldigd – de militante Palestijnse groep die de aangrenzende Gazastrook onder controle heeft – tot geweld aan te zetten tegen de Egyptische regering.

    “Het gevaarlijke punt voor ons is een intifada,” legde kapitein Kholi uit. “Een intifada zou niet in het belang zijn van Egyptes veiligheid, want een intifada zou de islamisten en Hamas nieuw leven inblazen. Hamas zou weer een keer herboren worden.”

    “Uiteindelijk, later, zal Jeruzalem niet veel verschillen van Ramallah. Wat van belang is, is het beëindigen van het lijden van het Palestijnse volk,” concludeerde Kholi. “Concessies doen is noodzakelijk. Als we een concessie doen om het conflict te beëindigen zonder bloedvergieten, waarbij Jeruzalem – of Ramallah – de hoofdstad van Palestina wordt, dan gaan we ervoor.”

    Afgezaagd

    Alle drie die zijn telefoontjes ontvingen, beloofden Kholi’s boodschappen over te brengen, en sommige namen ook zijn argumenten over in de uitzendingen. Megamed vertelde bijvoorbeeld zijn kijkers over het onderwerp Jeruzalem: “Genoeg daarover. Het wordt afgezaagd.”

    Kapitein Kholi voegde echter in zijn gesprek met Megamed iets smeuïgs toe. Hij noemde Qatar – de regionale vijand van Egypte – en haar leider Emir Tamim bin Hamad al Thani en zei dat zij degenen waren die schuldig staan aan collaboratie met Israël.
    “Je zult ook willen zeggen dat Tamim en Qatar geheime banden met Israël onderhouden. Je weet dat allemaal,” zei Kholi tegen de presentator. Megahed antwoordde: “Onmiskenbare banden. Met genoegen. Graag gedaan. Ik zal het in de volgende aflevering naar voren brengen, als God het wil.”

    Over de auteur